Geschiedenis en Cultuur

Een jurk van 5000 jaar oud

Een 5000 jaar oud Egyptisch kledingstuk biedt inzicht in de mode van onze verre voorouders.

Door Traci Watson
Foto's Van Petrie Museum of Egyptian Archaeology, University College London

18 februari 2016

Een linnen hemd dat werd gevonden in een Egyptisch graf is meer dan 5000 jaar oud en daarmee het oudste geweven kledingstuk dat tot nu toe is ontdekt. Het prachtig genaaide en geplooide hemd is een bewijs van de complexiteit en de welvaart van de oude beschaving die het voortbracht. 

Het hemd, dat bekendstaat als de Tarkhan-gewaad, is een vondst van ongekende zeldzaamheid. Er bestaan immers maar enkele stukjes oeroude kleding, gemaakt van plantenvezels of dierenhuiden, die niet zijn vergaan. Stukken stof die bij archeologische opgravingen worden gevonden, zijn doorgaans niet ouder dan 2000 jaar, zegt Alice Stevenson, curator van het Londense Petrie Museum of Egyptian Archaeology en auteur van een nieuwe studie over de ouderdom van het kledingstuk, in het tijdschrift Antiquity.

Zoals gezegd is slechts een handvol kledingstukken van vergelijkbare ouderdom bewaard gebleven, maar die stukken waren over het algemeen rond het lichaam gewikkeld of over lichamen gedrapeerd. De Tarkhan-mantel daarentegen is pure haute couture uit de oudheid. Met zijn op maat gemaakte mouwen, V-hals en smalle plooien zou het hemd in een modern warenhuis niet uit de toon vallen.

Dit soort verfijnde details kunnen alleen zijn vervaardigd door een gespecialiseerde kleermaker. En dat soort ambachtslieden duiken alleen op in welvarende en gestructureerde samenlevingen. Dat was het oude Egypte zo’n vijfduizend jaar geleden, een periode waarin het koninkrijk voor het eerst werd verenigd onder één enkele heerser. Kreukels rond de ellebogen en oksels duiden erop dat het hemd daadwerkelijk is gedragen en dus niet louter ceremonieel was.

Na vijf millennia in een Egyptisch graf te hebben gelegen, werd het kledingstuk – opgerold in een bundel smerige lappen – begin twintigste eeuw door archeologen naar het Petrie-museum gestuurd en vervolgens vergeten. Pas toen conserveringsexperts de bundel in 1977 uit elkaar haalden, stuitten ze op het hemd. Het ziet eruit als een gerafeld kledingstuk, maar soortgelijke hemden van een paar eeuwen later vallen tot op de voeten, en ook de Tarkhan-mantel moet oorspronkelijk langer zijn geweest, aldus Stevenson.

Alleen de rijken konden zich zo’n kledingstuk veroorloven. Op grafstenen uit ongeveer dezelfde tijd als het hemd staan mensen in dezelfde kleding afgebeeld, zegt Jana Jones van de Macquarie University in Australië. “Het verheugt me zeer te lezen dat de Tarkhan-mantel aan een voorzichtige koolstofdatering is onderworpen en dat de wetenschap het hemd zijn rechtmatige plek als oudste geweven kledingstuk heeft teruggeven.”