In de achtste aflevering van de podcast Veldheren Historia nemen Tom en Mart de Kruif je mee naar de donkere catacomben onder het Colosseum. Hier wachtten Romeinse gladiatoren op hun volgende gevecht: tegen wilde dieren – of elkaar. Hoe zag het leven van een gladiator eruit?
Hoe ontstonden gladiatorenspelen?
Gladiatoren waren speciaal getrainde krijgslieden die in amfitheaters elkaar én wilde dieren tot de dood bevochten. Het woord gladiator is afgeleid van gladius, het kortzwaard dat door de Romeinse legionairs werd gebruikt. Voor de Romeinen symboliseerden gladiatoren dan ook meer dan alleen vermaak: in de arena kwamen ideeën over eer, moed, roem en dood samen.
De eerste referentie naar gladiatorengevechten komt uit Romeinse bronnen uit 264 v.C. Uit deze bronnen blijkt dat gladiatorenspelen aanvankelijk deel uitmaken van begrafenisrituelen, waarbij gladiatoren vochten als eerbetoon aan de overledene.
Later groeien de gevechten uit tot een (gratis) meerdaags publiek spektakel, waarmee machthebbers hun populariteit onder het volk konden vergroten. Zo wilde ook Julius Caesar gladiatorenspelen (met maar liefst 640 gladiatoren) organiseren. De Romeinse senaat stak hier een stokje voor: die wilde niet dat Caesar door deze spelen nóg populairder wordt.
Sommige keizers betraden zelfs in hoogsteigen persoon het zanderige strijdtoneel van de arena. Dat gebeurde vaak tot groot vermaak van het publiek. Commodus ging hierbij volgens bronnen bijzonder ver: hij liet mensen zonder linkervoet, slechts bewapend met een spons, tegen hem vechten.
Hoe werd je een gladiator?
Gladiatoren hadden een bijzondere positie in de Romeinse samenleving. Ze werden bewonderd om hun moed, kracht en discipline, maar genoten toch weinig sociaal aanzien. Veel gladiatoren kwamen immers als slaaf, krijgsgevangene of misdadiger in de arena terecht. Slechts een klein deel van de gladiatoren meldde zich vrijwillig aan, op zoek naar geld of roem.
Beluister hier de achtste aflevering van Veldheren Historia.
Aspirant-gladiatoren leefden en trainden gezamenlijk in speciale gladiatorenscholen (ludi). Deze ludi waren het eigendom van een lanista, een zakenman die in gladiatoren investeerde en hen medisch verzorgde. Maar anders dan vaak wordt gedacht, eindigde een gladiatorengevecht meestal niet met de dood. Gladiatoren waren een kostbare investering, en hun eigenaren hadden er belang bij om hen in leven te houden.
Stierf een gladiator toch tijdens de spelen? Dan moest de organisator van de spelen een schadevergoeding van enkele duizenden sestertiën aan de lanista betalen. De overlevingskans van een gladiator lag waarschijnlijk rond de negentig procent, al stierven de meesten tussen hun twintigste en dertigste levensjaar.
Een dag vol vermaak in de arena
Gladiatoren traden op in honderden amfitheaters van het Romeinse Rijk. Het beroemdste en grootste strijdtoneel was het Colosseum in Rome. Dit theater werd rond 80 n.C. gebouwd door keizer Vespasianus en bood plek aan vijftigduizend toeschouwers.
Een dag vol spelen begon doorgaans met gevechten tussen wilde dieren en gespecialiseerde jagers, de venatores. Hierbij werden wilde dieren uit verschillende delen van het Romeinse Rijk naar de arena gebracht en gedood. Rond het middaguur volgden executies van onder meer misdadigers, rebellen, deserteurs en slaven. Deze executies werden soms verwerkt in mythologische voorstellingen, waardoor ze een theatrale uitstraling kregen.
Verschillende soorten gladiatoren
Pas later op de dag verschenen de gladiatoren uit de catacomben onder het amfitheater. De verschillende typen gladiatoren, ieder met hun eigen wapens en uitrusting, werden vervolgens tegenover elkaar geplaatst. Hierna duelleerden ze tot de dood óf genade van het aanwezige publiek volgde.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Een populair duel was dat tussen de retiarius (bewapend met een net en een drietand) en de murmillo (bewapend met een helm, zwaard en schild). Gladiatoren die veel gevechten wonnen, konden uitgroeien tot ware beroemdheden, inclusief een schare bewonderaars.
De gladiatorenspelen verenigden entertainment, politiek theater, religieus ritueel en strafrecht. In de arena kregen Romeinse burgers zo een spektakel voorgeschoteld waarin de macht van het rijk zichtbaar werd gemaakt.
Meer weten over gladiatoren? In de nieuwe podcast Veldheren Historia nemen voormalig Commandant Landstrijdkrachten Mart de Kruif en zijn zoon, geschiedenisleraar Tom de Kruif, je mee in de geschiedenis. Aan de hand van kleine en persoonlijke verhalen schetsen vader en zoon De Kruif de militaire, politieke en culturele achtergronden. Beluister Veldheren Historia in je favoriete podcast-app of via Spotify.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
