Al zolang mensen reizen, speuren ze naar aandenkens en souvenirs voor mee naar huis. De oude Egyptenaren en Romeinen brachten specerijen, dierenhuiden en goud terug van buitenlandse handelsmissies of veroveringen. En ook vandaag de dag nemen vakantiegangers graag spullen mee die herinneren aan een fantastische reis.
Maar wat als die lokale producten helemaal niet lokaal zijn? Uit een rapport uit 2022 kwam naar voren dat tot wel 75 procent van de souvenirs in Australië die werden verkocht als ‘inheems’ nep waren. Geverfde boemerangs en didgeridoos bleken in Indonesië van de band te rollen, en kunstgalerijen maakten zich schuldig aan het namaken van karakteristieke stipschilderijen van Aboriginals.
Namaaksouvenirs zijn lastig te herkennen
En dat is een slechte zaak. Producenten van goedkope namaakkunst en nephandwerk snoepen inkomsten weg bij gemeenschappen die afhankelijk zijn van toerisme.
Vroeger was het herkennen van lokale souvenirs een stuk eenvoudiger. Je kon makkelijk marktjes en werkplaatsen bezoeken en ervan uitgaan dat spullen die daar werden verkocht vlakbij waren gemaakt. Die waren bovendien vervaardigd door mensenhanden, niet door machines, en hadden imperfecties.
Door kunstmatige intelligentie en 3D-printers is dat nu anders. Fabrieken kunnen traditionele ontwerpen namaken, zonder de lokale kunstenaars daarvoor te betalen, op een manier die het zelfs voor experts lastig maakt de kopieën te herkennen.
Zo vermijd je namaak
De beste manier om te weten of je souvenir echt is? Ga naar een werkplaats waar je kunt zien hoe de handwerkers in de weer zijn met kleden, keramiek of metaal. ‘Ga er niet vanuit dat een verkoper op een markt een ambachtsman is,’ zegt fairtrade-expert Halle Butvin. ‘Veel verkopers verzamelen simpelweg producten van verschillende makers en verkopen die met winst. Kies voor een reiservaringen waarbij je in contact komt met de ambachtslieden.’
Hoe doe je dat? Zoek bijvoorbeeld naar fairtrade markten waar kunstenaars hun werk tonen, verkopen en soms ook produceren. Vaak worden zulke initiatieven gesteund door de overheid of non-profitorganisaties. Vraag bijvoorbeeld in je hotel na waar je zulke markten kunt vinden.
Zo wordt in het handwerkdorp van de Bethlehem Fair Trade Artisans (BFTA) werk verkocht van Palestijnse ambachtslieden, en kunnen bezoekers er lessen volgen in bijvoorbeeld glasblazen en borduren. Artesanias de Colombia is een verzameling boetieken die lokaal handwerk verkoopt op verschillende plekken in Colombia. De inheemse stipschilderijen en het mandvlechtwerk bij de Gallery of Central Australia komen rechtstreeks van regionale kunstcollectieven en worden verkocht met echtheidsverklaring en informatie over de kunstenaars.
Soms worden keurmerken gebruikt om lokale producten te labelen. In Canada is er het Igloo Tag Trademark om aan te geven dat een product is gemaakt door de Inuït. In India wordt het symbool van Craftmark ingezet om handgemaakte producten, zoals sari’s, blokdrukprints en weefwerk, te onderscheiden van namaakversies uit een machine. In Australië kunnen bezoekers op zoek gaan naar het zwartrode logo van Indigenous Art Code. Wie niet thuis wil komen met namaak, zal zich dus een beetje extra moeten inspannen. Maar die moeite zal zeker worden beloond.
