Op nieuwjaarsdag rennen duizenden Nederlanders met een oranje muts de ijskoude zee in. Het voelt als een oer-Hollandse traditie, maar dat is het niet. De Nieuwjaarsduik is verrassend jong, en ontstond niet eens in Nederland. Hoe groeide deze koude sprong uit tot een massaritueel?
Een traditie die begon in Canada
De oorsprong van de Nieuwjaarsduik ligt verrassend genoeg niet in Nederland, maar in Canada. In 1920 organiseerde de Vancouver Polar Bear Swim Club voor het eerst een gezamenlijke duik op nieuwjaarsdag.
Tijdens die eerste editie waagden slechts tien deelnemers zich aan het koude water. De traditie groeide echter snel. Tegenwoordig trotseren jaarlijks ruim tweeduizend mensen de zee bij Vancouver, waar de watertemperatuur rond nieuwjaar vaak niet boven de één graad Celsius uitkomt.
De eerste nieuwjaarsduik in Nederland
Het duurde veertig jaar voordat de traditie Nederland bereikte. In 1960 vond in Zandvoort de eerste Nederlandse nieuwjaarsduik plaats. Zwemleraar Ok van Batenburg nam samen met leden van zijn zwemclub Njord ’59 een duik in de Noordzee, als symbolische opening van het nieuwe badseizoen. Aanvankelijk deden de deelnemers de duik meerdere keren: eerst voor zichzelf, daarna opnieuw voor toeschouwers en fotografen.
Scheveningen wordt hét podium
In 1965 volgde een tweede locatie. Marathonzwemmer Jan van Scheijndel, van zwemclub De Residentie, organiseerde een nieuwjaarsduik bij de pier van Scheveningen. Samen met zes anderen rende hij de zee in. De term ‘nieuwjaarsduik’ werd toen nog niet gebruikt; men sprak simpelweg van een zeeduik.
Van Scheijndel was geen onbekende in koud water. Hij had eerder onder meer het IJsselmeer, het Kanaal tussen Engeland en Frankrijk en Loch Ness overgezwommen. Wat begon als een kleinschalig initiatief, groeide uit tot de bekendste en grootste nieuwjaarsduik van Nederland.
Weer of geen weer
In de beginjaren bleef het aantal deelnemers beperkt, maar in de jaren negentig nam de populariteit sterk toe. Weer of geen weer: deelnemers lieten zich niet tegenhouden. In 1997 lag er zelfs sneeuw op het strand.
Toch werd de duik soms afgeraden. In 1979 en 2007 gaven brandweer, politie en gezondheidsdiensten het advies om de duik in Scheveningen af te lassen vanwege zware weersomstandigheden. In die jaren ging de duik in Zandvoort wel door.
Van ritueel tot massaevenement
Sinds 1999 wordt de Scheveningse Nieuwjaarsduik officieel gesponsord door Unox. In de afgelopen vijftien jaar deden jaarlijks gemiddeld zeven- tot tienduizend mensen mee, waaronder steeds meer buitenlandse bezoekers. Na afloop wacht traditiegetrouw een kom warme erwtensoep – niet alleen als beloning, maar ook om weer op temperatuur te komen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
