Weinig leden van het koninklijk huis hebben voor zoveel schandalen gezorgd als prinses Marianne der Nederlanden (1810-1883). Ze heeft een echtscheiding op haar naam staan, leefde openlijk samen met haar lakei en kreeg van hem een kind, dat ze zelf opvoedde. Maar wie iets verder kijkt, ziet een verhaal ontstaan van een sterke vrouw die tegen de conventies van haar tijd durfde in te gaan en dat moest bekopen met een hoop roddelpraat.
Verbroken verloving
Prinses Marianne van Oranje-Nassau wordt geboren in Berlijn, waar haar vader, de latere koning Willem I, in ballingschap leeft. Hij was in 1795 naar Duitsland (Pruisen) gevlucht, toen Napoleon Bonaparte met zijn leger Nederland binnenviel. Als Napoleon in 1813 de Slag bij Leipzig verliest, keert Willem terug naar Nederland, waar hij gekroond wordt tot soeverein vorst van Nederland en België.
Marianne is de enige dochter van Willem I en bovendien een nakomertje. Als ze achttien is, wordt er een geschikte huwelijkskandidaat voor haar gevonden: de Zweedse prins Gustaaf van Holstein-Gottorp. De Nederlandsche Staatscourant van 26 juni 1828 maakt melding van hun trouwbeloften, die ze op Paleis ’t Loo hebben uitgewisseld.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Het is het begin van het eerste schandaal. Onder politieke druk vanuit Zweden wordt de verloving verbroken, waarop er snel gezocht moet worden naar een nieuwe huwelijkskandidaat. Het oog valt op Albert van Pruissen, een volle neef van Marianne. Hoewel de twee het op familiebijeenkomsten altijd goed met elkaar konden vinden, verloopt hun huwelijk bijzonder ongelukkig. Albert blijkt meer oog te hebben voor de hofdames dan voor het welzijn van zijn vrouw.
Affaires van Albert
De buitenechtelijke affaires van Albert blijven niet zonder gevolgen. Zo haalt het Huygens Instituut een politierapport aan dat zich nu in het Koninklijk Huisarchief bevindt, waaruit duidelijk wordt dat de prins een seksueel overdraagbare aandoening opliep. Het is de druppel voor de reislustige Marianne, die zonder haar man meermaals naar Italië afreist.
In 1845 – het stel is dan vijftien jaar getrouwd en heeft samen meerdere kinderen – is er officieel sprake van een scheiding van tafel en bed. Marianne dringt al jaren aan op een officiële echtscheiding bij zowel het Nederlandse als het Pruisische hof, maar krijgt nul op het rekest. Ze heeft de koninklijke reputatie hoog te houden.
Drie jaar nadat zij Albert heeft verlaten, koopt Marianne haar eigen buitenplaats in Voorburg. Daar begint ze een relatie met haar lakei en tevens secretaris, Johannes van Rossum, die zelf ook nog steeds getrouwd is. Zij wonen openlijk samen en Marianne raakt al snel zwanger van haar minnaar.
Het schandaal leidt tot een breuk met haar familie, maar één wens van Marianne gaat eindelijk in vervulling: haar scheiding van Albert wordt op 28 maart 1849 goedgekeurd. Als gevolg daarvan is zij niet langer welkom aan het Pruisische hof en haar kinderen mogen haar slechts af en toe bezoeken.
Op reis naar het Heilige Land
Om haar buitenechtelijke zwangerschap voor het publiek verborgen te houden, besluit Marianne om samen met Johannes en dominee Gerhard van Senden op studiereis te gaan naar Palestina. Met hem heeft ze de afgelopen jaren een bijzondere vriendschap opgebouwd en ze praten veel over het geloof – een passie die Marianne ook deelt met Johannes.
Via het Italiaanse eiland Sicilië reist het gezelschap met de stoomboot Willem I naar Palestina om heilige plekken uit de Bijbel aan te doen. De kranten doen volop verslag van deze reis en de afwezigheid van de prinses, maar over de werkelijke reden ervan wordt met geen woord gesproken. Ook de geboorte van haar zoon, op 30 oktober 1849, wordt niet vermeld.
Zo schrijft de Rotterdamsche Courant in december 1849 dat prinses Marianne zich volgens een brief van 27 oktober nog steeds in het Siciliaanse dorp Cefalù ophoudt. Eén zin is met de kennis van nu bijzonder opvallend:
’Ongesteldheid [ziekte, red.] eerst van den Secretaris [Johannes, red.], en daarna van H.K.H. zelve, had de voortzetting der reis naar Palestina verhinderd, die denkelijk, om die redenen, wel niet vóór half november zou kunnen plaats hebben.’
Buitenechtelijk kind
Na de bevalling zet de prinses haar reis voort naar het Heilige Land. Op de terugreis bezoekt ze ook nog Egypte. Pas begin augustus 1850 keert het hele gezelschap terug naar huis, behalve het kind dat ze onderweg gebaard heeft. Hem heeft ze – gewild of ongewild – achtergelaten op Sicilië.
Vergeten is ze hem echter allerminst. Ze laat Johannes in 1851 een villa kopen in Italië en besluit het jongetje, dat de naam Johannes Willem draagt, daar zelf op te voeden. Deze keuze is uniek – bijna geen enkele adelijke vrouw heeft in de geschiedenis ooit haar buitenechtelijke kind gehouden. Later verhuist het gezin naar de Duitse plaats Erbach en Johannes Willem ontpopt zich tot een goede en slimme leerling.
Maar als hij twaalf jaar is, slaat het noodlot toe. Hij overlijdt op Eerste Kerstdag aan roodvonk. Mariannes verdriet is met geen pen te beschrijven, maar ze lijkt rust te vinden in haar geloof. Nog diezelfde dag schenkt ze een aanzienlijk bedrag aan de gemeente Erbach, zodat er een protestantse kerk kan worden gebouwd. Deze draagt tot op de dag van vandaag de naam van haar zoon, die daar ook begraven ligt.
Nieuwe blik op Marianne
Hoewel Mariannes leven voor de tijd waarin ze leeft scandaleus genoemd mag worden, wordt tegenwoordig met een veel mildere blik naar prinses Marianne gekeken. Dat zij niet akkoord ging met een ongelukkig en liefdeloos huwelijk, rekenen nog maar weinig mensen haar aan.
Ook is er steeds meer aandacht voor alle gulle giften die zij deed. Zo schonk ze honderd gulden aan de industrieschool, de eerste school in Nederland waar meisjes een vak konden leren. Ook schonk ze royaal aan ziekenhuizen, bejaardentehuizen en andere hulpbehoevenden, en stimuleerde ze de werkgelegenheid door te investeren in de industrie.
Marianne overleed op 29 mei 1883 in Erbach. Ze ligt, precies zoals ze zelf wilde, begraven bij haar minnaar op het dorpskerkhof van diezelfde plaats. Zij zijn elkaar hun hele leven trouw gebleven. Toch is zijn naam van de grafzerk verwijderd op aandringen van de nazaten uit het huwelijk met Albert.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
