Voor Mienette Storm-van der Chijs (1814-1895) is het klip en klaar: meisjes moeten de mogelijkheid krijgen om een vak te leren. In haar tijd is dat hoogst ongebruikelijk. De man is de aangewezen broodwinnaar en de vrouw zorgt voor het huishouden en de kinderen. Maar op deze taakverdeling komt halverwege de negentiende eeuw uit steeds meer hoeken kritiek.
Niet zozeer uit louter feministische overwegingen, maar ook uit puur praktische: wat als de man des huizes overlijdt of zijn baan verliest? Zulke gebeurtenissen storten hele gezinnen direct in diepe armoede. Storm-van der Chijs wil daarom een industrieschool voor meisjes oprichten, zodat dit lot hen bespaard blijft. In 1865 wordt haar droom realiteit.
De inspiratie voor de Industrieschool
Weduwe Storm, zoals Storm-van der Chijs zichzelf na de dood van haar man noemt, is in vele opzichten haar tijd vooruit. Zo is ze een van de weinige vrouwen die – zonder mannelijke chaperonne – op wereldreis gaat en zich hardmaakt voor vrouwelijk beroepsonderwijs.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Dat een groot deel van Nederland daar nog niet klaar voor is, blijkt uit het feit dat medefeminist Elise van Calcar zich verzet tegen dit plan. Ook zij wil meisjes en vrouwen naar school sturen, maar dan alleen om van haar ‘een bekwaamd opvoedster’ te maken, want de hoofdtaak van de vrouw is en blijft de opvoeding.
Weduwe Storm trekt zich weinig aan van de kritiek. Zij heeft met eigen ogen in New York gezien hoe een school eruitziet waar iedereen welkom is, ongeacht afkomst of geslacht. Deze ‘Cooper Union’ inspireerde haar zo dat ze bij terugkomst in Nederland direct contact zoekt met de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen (’t Nut), een organisatie die zich inzet voor maatschappelijke ontplooiing. Zij helpen haar de Industrieschool voor Vrouwelijke Jeugd op te zetten.
De vakken op de industrieschool
Op 2 november 1865 is het zover. De eerste 25 meisjes betreden het pand aan de Herengracht 2 in Amsterdam. Daar leren ze handwerken, tekenen, strovlechten en graveren. Ook krijgen ze natuur- en scheikunde uitgelegd, maar dan vooral voor gebruik in het dagelijks leven.
Hoewel de meeste vakken op de industrieschool draaien om het vervaardigen van kleding, borduursels en kunst, worden de vakken hier en daar uitgebreid. Zo maakt weduwe Storm zich er hard voor dat meisjes het examen tot leerling-apotheker mogen afleggen, een beroep dat tot dan toe alleen aan mannen is voorbehouden. Vanaf 1869 kunnen zij tot dit vak worden opgeleid, evenals tot leider van een bewaarschool, de voorloper van de kleuterschool.
Groot succes
De school is een groot succes en trekt binnen enkele jaren meer dan honderd leerlingen aan. Het originele pand wordt te klein en dus verhuist de school in 1867 naar de Kerkstraat, en later naar een nieuw pand aan de Weteringschans 61.
Door heel Nederland verschijnen al snel nieuwe industriescholen, zoals in Den Haag, Haarlem en Utrecht. Het Rijk begint zich ook te interesseren voor de meisjesschool, en stelt in 1868 een subsidie van vierduizend gulden beschikbaar, aldus het Algemeen Handelsblad.
In 1871 winnen de leerlingen van de industrieschool zelfs een prijs op een nationale wedstrijd voor werklieden, zo meldt Het nieuws van den dag. Hun voorwerpen – die helaas niet gespecificeerd worden – zijn goed voor verguld zilveren medailles en twee geldprijzen, van respectievelijk honderd en vijftig gulden.
Vrouwen naar de kunstacademie
Het bestuur van de industrieschool en ’t Nut beginnen er in 1870, aangespoord door het succes, op aan te dringen dat vrouwen mogen worden toegelaten tot de Koninklijke Academie van Beeldende Kunsten in Den Haag. Daar zijn tot dan toe alleen mannen welkom. Hun wens komt in 1872 uit als de eerste vrouwelijke studenten toegang krijgen tot de kunstopleiding.
Weduwe Storm leeft lang genoeg om meerdere lichtingen te zien afstuderen en werk te vinden, iets waar ze veelvuldig over schrijft. Haar ingezonden brieven, waarin ze blijft aandringen op de noodzaak voor vrouwen om een vak te leren, staan regelmatig in de krant.
Wat ooit begon met de wens van een oude weduwe om meisjes een kans te geven voor zichzelf te zorgen, veranderde voorgoed het Nederlandse onderwijs. Tegenwoordig studeren zelfs meer vrouwen dan mannen af aan het hoger onderwijs. Storm-van der Chijs is een onmisbare schakel geweest in deze ontwikkeling.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
