Waarom Paraguay al sinds 1886 als utopia gezien wordt door emigrerende westerlingen

In het tv-programma Wakker in Paraguay vertellen Nederlandse emigranten waarom zij Nederland achter zich laten. Zorgen over chemtrails, vaccins of een ‘betuttelende’ overheid komen geregeld aan bod. In Paraguay hopen ze een nieuw bestaan op te bouwen, ver weg van wat zij als verstikkend ervaren.

Maar het idee om in dit Zuid-Amerikaanse land een gemeenschap van gelijkgestemden te stichten, is niet nieuw. Ruim honderd jaar geleden trokken Europeanen al massaal naar Paraguay – gedreven door ideologie, religie of pure wanhoop. Wie waren de kolonisten van toen? En wat kwam er van hun idealen terecht?

Nueva Germania: een ‘raszuivere’ utopie in de jungle

In 1886 strijkt de Duitse nationalist en antisemiet Bernhard Förster samen met zijn vrouw Elisabeth Förster-Nietzsche – de zus van filosoof Friedrich Nietzsche – neer in Paraguay. Veertien Duitse families reizen met hen mee. Hun doel: het stichten van een ‘raszuivere’ Lutherse kolonie, Nueva Germania, ver van wat zij zien als moreel verval in Duitsland.

De werkelijkheid blijkt echter minder idyllisch dan voorgespiegeld. Förster had zijn volgelingen een ‘gezond klimaat, goedkoop voedsel en plezierige omgeving’ beloofd, maar de Paraguayaanse jungle is onvoorspelbaar. Oogsten mislukken, malaria verspreidt zich en zandvliegen maken het leven ondraaglijk.

Elisabeth schrijft intussen propagandistische brieven naar het thuisland, in de hoop geldschieters en nieuwe kolonisten aan te trekken. Maar niet iedereen laat zich misleiden. De Duitser Julius Klingbeil vlucht na aankomst en publiceert een vernietigend boek over de kolonie: Onthullingen omtrent Bernhard Försters kolonie Nieuw Duitsland.

Bernhard en Elisabeth Förster woonden samen in deze riante woning in de Paraguayaanse jungle.

Het is het begin van het einde. Geldschieters laten de kolonie links liggen en de nieuwe aanwas gelukszoekers stokt. Zo’n twee jaar na de oprichting zijn de meeste kolonisten weer teruggekeerd naar Duitsland of bezweken in Nueva Germania. Sommigen plegen uit wanhoop zelfmoord*.

Onder hen is de oprichter Bernhard Förster. Hij overlijdt in 1889 in een hotel in San Bernadino, een andere Duitse kolonie, na het innemen van morfine en strychnine. Elisabeth keert uiteindelijk terug naar huis.

Waarom Paraguay immigranten nodig had

Nueva Germania is niet de enige Europese kolonie in Paraguay. Duizenden Duitsers trekken eind negentiende eeuw naar Zuid-Amerika vanwege een aanhoudende economische crisis.

De Haagsche Courant van 1889 schrijft dat ook talloze Nederlanders ‘landverhuizers’ zijn geworden. Verarmde boeren en landbouwers krijgen het in Nederland niet meer voor elkaar en zoeken hun heil ergens anders. En waar kunnen zij zich beter vestigen dan in Zuid-Amerika, ‘want de grond is goedkoop en de bodem nog maagdelijk vruchtbaar’, aldus de krant.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Dat vooral Paraguay immigranten met open armen ontvangt, heeft een tragische achtergrond. Na de Oorlog van de Drievoudige Alliantie (1865-1870) verloor het land naar schatting tot zeventig procent van zijn mannelijke bevolking. Economisch en demografisch stond Paraguay op instorten. Immigranten krijgen daarom aantrekkelijke voorwaarden: goedkope grond, belastingvrijstelling en vaak zelfs een gratis overtocht en koeien.

Ideologieën in de tropen

Sommige westerlingen weten wel raad met het aanbod van Paraguay. Naast verarmde landbouwers reizen vooral mensen met sterke ideologieën en geloofsovertuigingen af naar het land. Zo trekken honderden Australiërs in 1893 naar Paraguay om er een communistische kolonie te stichten: Nueva Australia.

Julius Klingbeil reisde in 1888 naar Paraguay om zich te voegen bij de kolonie van Bernhard en Elisabeth Förster, maar realiseerde zich al snel dat het leven in de kolonie veel harder was dan hem was voorgesteld.

William Lane, de stichter van de kolonie Nueva Australia. Hij ontpopte zich tot een ware dictator. Zo verbood hij zijn onderdanen om om te gaan met de Guaraní, een inheems volk in Paraguay. Zij waren volgens hem inferieur.

De groep staat onder leiding van William Lane, die zich al snel ontpopt als een dictator. Hij haalt zelfs de Nederlandse kranten met zijn tyrannieke houding. Ook ontstaat er ruzie tussen de kolonisten onderling over het al dan niet toestaan van alcohol.

De gemoederen lopen zo hoog op, dat Lane zich met 58 anderen afsplitst om een tweede kolonie te stichten. Slechts enkele jaren na de stichting van Nueva Australia valt de kolonie uiteen.

In de Finse kolonie Villa Alborada gaat het er vredelievender aan toe. Daar strijkt in de jaren twintig van de vorige eeuw een groepje vegetariërs neer om hun levensstijl vorm te geven. Sommigen zullen er hun hele leven blijven en kinderen krijgen, anderen keren vanwege de moeilijke omstandigheden weer terug naar Finland.

De Finse gemeenschap in Paraguay in 1928.

In diezelfde periode trekken ook veel mennonieten naar Paraguay, vooral uit Rusland en Canada, te zien op de foto bovenaan. Deze Duitssprekende religieuze geloofsgemeenschap voelt zich in eigen land onderdrukt en zoekt meer vrijheid. In Paraguay krijgen ze de mogelijkheid om hun eigen regels na te leven, zonder inmenging van de staat.

De blijvende invloed van de mennonieten

De mennonieten kregen in Paraguay ruime autonomie om hun religieuze regels na te leven. In de loop van een eeuw groeiden hun nederzettingen – met namen als Friesland en Filadelfia – uit tot economische machtsfactoren.

Vandaag beheren mennonitische gemeenschappen in de Chaco bijna twee miljoen hectare landbouwgrond. Ze hebben invloed in de regionale politiek en spelen een belangrijke rol in de Paraguayaanse landbouwsector.

Ook in Wakker in Paraguay komt het lot van de inheemse Paraguayanen in beeld. Ze vertellen hoe de komst van de westerlingen de woonprijzen opdrijft, en hoe ze moeten toezien hoe stukken land en woningen worden opgekocht. De vrijheidsdroom van Paraguay blijkt niet voor iedereen weggelegd.

*Denk je aan zelfdoding? Neem dan contact op met de zelfmoordpreventie.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!