Wie door steden als Nijmegen, Maastricht of Utrecht wandelt, loopt letterlijk over tweeduizend jaar geschiedenis. Al in de Romeinse tijd ontstonden hier langs de Neder-Germaanse limes, de grens van het Romeinse Rijk, nederzettingen die zouden uitgroeien tot de allereerste steden van Nederland.
Heerlen – sinds circa 50 n.C.
Een van de oudste steden van Nederland is Heerlen, al noemden de Romeinen de plek Coriovallum. Deze locatie werd gekozen omdat hier twee belangrijke wegen kruisten, namelijk die van Boulogne-sur-Mer naar Keulen en die van Xanten naar Trier. De Romeinen bouwden hier onder andere een bestuursgebouw, huizen, werkplaatsen en een badhuis, waarvan de overblijfselen te bekijken zijn in het Thermenmuseum.
Heerlen blijft ook na de val van het Romeinse Rijk bewoond en krijgt rond 1244 stadsrechten. Het duurt echter nog tot de twintigste eeuw voordat de plaats flink in omvang begint te groeien. Dankzij de winning van steenkool maakt Heerlen een explosieve bevolkingsgroei door: van zo’n zevenduizend inwoners in 1900 naar bijna honderduizend inwoners in het jaar 2000.
Maastricht – sinds circa 50 n.C.
Al voordat de Romeinen zich in het zuidelijke puntje van Limburg langs de Maas vestigden, wordt de plek al bewoond door de Kelten en Eburonen. Van een stad is dan echter nog geen sprake. Dat verandert wanneer de Romeinen hier de nederzetting Mosa Trajectum ontwikkelen, die uitgroeit tot een belangrijk handelsknooppunt.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
De strategische ligging aan de Maas maakt Maastricht eeuwenlang tot een speelbal van Europese grootmachten. Bourgondiërs, Spanjaarden, Fransen en Nederlanders strijden herhaaldelijk om de stad. In 1992 werd de stad juist een symbool van Europese samenwerking met de ondertekening van het Verdrag van Maastricht en de oprichting van de Europese Unie.
Voorburg – sinds circa 47-70 n.C.
Op de plek van het huidige Voorburg lag ooit de Romeinse handelspost Forum Hadriani. De stad kreeg haar naam van keizer Hadrianus en is de enige Nederlandse stad die officieel naar een Romeinse keizer werd vernoemd. Zo rond 120 n.C. krijgt de plaats stadsrechten, waarna er tal van stenen gebouwen, tempels, een marktplaats en badhuizen verrijzen.
Na de ondergang van de Romeinen en invallen van Germaanse stammen verdwijnen al die rijkdommen weer, maar het gebied blijft wel bewoond. Graafwerkzaamheden uit 1847 leggen uiteindelijk een deel van de Romeinse historie bloot. Inmiddels zijn de Romeinse resten in Voorburg onderdeel van de Neder-Germaanse limes.
Utrecht – sinds circa 47 n.C.
Het gebied rond het huidige Utrecht wordt al vele duizenden jaren bewoond, maar de eerste contouren van de stad Utrecht ontstonden in circa 47 n.C., toen een Romeins fort verrees langs de oevers van de Rijn. Traiectum lag op de noordelijke grens van het Romeinse Rijk en vormde de basis voor het hedendaagse Utrecht.
In de vroege Middeleeuwen wordt op de plek van het castellum een kerk gebouwd en Utrecht groeit in de eeuwen daarna uit tot religieus centrum. In 1122 verleent keizer Hendrik V Utrecht stadsrechten en al in de veertiende eeuw is het een van de grootste steden van de Noordelijke Nederlanden dankzij handel, ambachten en bierbrouwerijen.
Leuk feitje: onder het huidige Domplein zijn de resten van het Romeinse castellum nog altijd te bezoeken.
Nijmegen – sinds circa 19 v.C.
De oudste stad van Nederland is Nijmegen en ook dat is te danken aan de Romeinen. Zij zetten op de Hunnerberg een militaire nederzetting neer: Oppidum Batavorum. Dit gebeurt omstreeks 19 v.C. Het legerkamp wordt tijdens de Bataafse Opstand verwoest, maar dat weerhoudt de Romeinen er niet van om een tweede nederzetting te bouwen.
Rond 98 na C. verleent keizer Trajanus de stad officiële Romeinse stadsrechten onder de naam Ulpia Noviomagus Batavorum, waarmee Nijmegen officieel geldt als de oudste stad van Nederland. Dat verleden is onder meer zichtbaar in Museum Het Valkhof en de vele Romeinse vondsten die in de stad zijn gedaan.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Stéphanie is freelance (reis)journalist en fotograaf. Ze schrijft voor National Geographic het liefst over onderwerpen waar ze ook in het dagelijks leven niet over uitgepraat raakt. Met ruim vijftig landen op de teller is reizen een van haar grote hobby's, maar eerlijk is eerlijk: in haar volkstuintje is ze minstens zo gelukkig als ver weg.
