Grenzen lijken op een kaart niet meer dan een lijn, maar in de praktijk kunnen ze dwars door huizen lopen, elke zes maanden van eigenaar wisselen of uitgroeien tot zwaarbewapende bufferzones. Sommige zijn het gevolg van eeuwenoude verdragen, andere van oorlogen of koloniale afspraken. Dit zijn acht van de opmerkelijkste landsgrenzen ter wereld – en de bijzondere verhalen die erachter schuilgaan.
1. De langste militaire zandwal ter wereld
Als je Noord-Afrika bestudeert op een wereldkaart, dan vind je daar een mysterieuze stippellijn: de grens tussen Marokko en de Westelijke Sahara. Daarachter schuilt een langdurig conflict. Zowel Marokko als de Sahrawi Arabische Democratische Republiek (SADR) maken aanspraak op dit reusachtige gebied.
In de praktijk heeft Marokko het grootste deel van de Westelijke Sahara bestuurlijk onder controle. De Polisariobeweging, die namens het inheemse Sahrawivolk de onafhankelijkheid van het gebied nastreeft, controleert een smalle strook in het oosten. Daartussen ligt ‘de Marokkaanse barrière’, een 2700 kilometer lang bouwwerk van zandwallen, bunkers, prikkeldraad en mijnen.
2. Een landsgrens van slechts 150 meter
De grens tussen Botswana en Zambia loopt door het midden van de Zambezirivier, is ongeveer 150 meter lang en daarmee een van de kortste landsgrenzen ter wereld. Precies die geografische gelegenheid is benut voor de Kazungulabrug, die beide landen sinds 2021 met elkaar verbindt.
Extra bijzonder aan dit grensgebied is dat het – nét niet – een vierlandenpunt is. Ook Namibië en Zimbabwe komen hier samen, maar een smalle strook van Botswana houdt deze landen een paar honderd meter uit elkaar. De Kazungulabrug is aangelegd in een lichte boog om het grondgebied van beide buren te vermijden.
Het zijn slechts enkele van de vele opmerkelijke landsgrenzen in Afrika. Ze zijn deels gebaseerd op natuurlijke kenmerken zoals rivieren, maar ook sterk beïnvloed door kolonialisme – wat resulteerde in veel rechte lijnen. Dit gebeurde vaak zonder veel rekening te houden met de bestaande culturele situatie.
3. De langste internationale grens ter wereld
De volgende grens uit dit overzicht is niet de kortste, maar juist de langste ter wereld: Canada en de Verenigde Staten delen een grens van 8891 kilometer in totaal. Daarbij gaat het niet om één, maar om twee delen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Het eerste volgt grotendeels de negenenveertigste breedtegraad en doorkruist de Grote Meren, de Rocky Mountains en de Niagarawatervallen. Deze lijn ontstond door afspraken tussen de Verenigde Staten en Groot-Brittannië, dat Canada bestuurde, en werd vastgelegd in de Verdragen van 1818 en 1846.
Het andere deel scheidt Alaska van het westen van Canada. De huidige grens van deze Amerikaanse staat ontstond in 1867, toen de Verenigde Staten Alaska kochten van Rusland.
4. Vier kilometer van elkaar, maar wel één dag verschil
Niet al te ver van het vasteland van Alaska liggen de Diomedeseilanden in de Beringzee: Klein Diomedes in het oosten, dat tot de Verenigde Staten behoort, en Ratmanov (ook wel Groot Diomedes genoemd) in het westen, dat bij Rusland hoort.
De afstand tussen de twee landen is hier iets minder dan vier kilometer, toch is het tijdverschil tussen beide eilanden maar liefst 21 uur. Als het op Klein Diomedes maandag 12.00 uur ’s middags is, dan is het op Ratmanov al dinsdagochtend 09.00 uur. Ze worden daarom ook wel Tomorrow Island en Yesterday Island genoemd.
5. De grens die dwars door huizen loopt
Dichter bij huis loopt een van de vreemdste grenzen ter wereld: de grens tussen België en Nederland bij Baarle‑Nassau en Baarle‑Hertog. In de Nederlandse gemeente Baarle‑Nassau liggen 22 Belgische enclaves. In de twee grootste daarvan liggen vervolgens zeven Nederlandse enclaves. De grenzen zijn zo uitzonderlijk dat ze soms door huizen lopen.
Deze bijzondere grenssituatie is het gevolg van middeleeuwse afspraken tussen de heer van Breda en de hertog van Brabant. Na de Vrede van Münster in 1648 en de Belgische afscheiding in 1830 bleef een wirwar van enclaves bestaan.
6. Het eiland dat elke zes maanden van land wisselt
In de Bidasoa, een grensrivier tussen Frankrijk en Spanje, ligt Fazanteneiland. Dit eiland van 6820 vierkante meter wisselt elke zes maanden van eigenaar: van 1 februari tot en met 31 juli hoort het bij Spanje, van 1 augustus tot en met 31 januari bij Frankrijk. Daarmee is het officieel een condominium, een gebied met gedeelde soevereiniteit.
Ondanks zijn kleine omvang heeft het eiland een grote historische betekenis. Hier werd in 1659 het Verdrag van de Pyreneeën gesloten, waarmee er vrede kwam tussen beide landen. Het eiland werd daarbij als neutraal terrein gekozen. Daarom werden hier bijvoorbeeld ook gijzelaars en koninklijke huwelijkspartners uitgewisseld.
7. De zwaarst bewaakte grens ter wereld
De grens tussen Noord- en Zuid-Korea is bijzonder door de omliggende gedemilitariseerde zone, een vier kilometer brede bufferzone vol mijnen en zwaarbewapende soldaten die de twee landen scheidt sinds de Koreaanse Oorlog in 1953. In het dorp Panmunjeom werd in dat jaar een wapenstilstand ondertekend, sindsdien zijn beide landen formeel nog in oorlog met elkaar.
Bij het dorp Panmunjeom ligt de Joint Security Area (JSA), de enige plaats waar het Noord- en Zuid-Koreaanse leger recht tegenover elkaar staan. Ook kruist hier één autoweg de grens: de Aziatische weg 1, die van Tokio naar Turkije loopt. Het is echter een enorm obstakel in de route, omdat vrijwel niets of niemand de grens mag oversteken.
8. Het Caribische eiland met twee landen
Een grens tussen Frankrijk en het Koninkrijk der Nederlanden? Ja, die is er. Om deze over te steken moet je naar het Caribische eiland Sint Maarten (of Frans: Saint-Martin). Het zuidelijke deel van Sint Maarten is een land binnen het Koninkrijk der Nederlanden, het noordelijke deel een overzeese gemeenschap van Frankrijk.
Deze grens werd in 1648 vastgelegd in het Verdrag van Concordia. Volgens de overlevering liepen een Fransman en een Nederlander daarvoor ieder langs een andere kant van het eiland.
Het punt waar ze elkaar weer ontmoetten, zou de grens bepalen. Dat de verdeling uitviel in het voordeel van de Fransen, zou komen doordat de Fransman valsspeelde óf de Nederlander zich liet verleiden door een vrouw én alcohol – de ware toedracht zullen we waarschijnlijk nooit achterhalen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Ramon is freelance editor voor National Geographic. Al jong raakte hij gefascineerd door de wisselwerking tussen mens en omgeving, vooral op de meest afgelegen plekken ter wereld. Niet voor niets studeerde hij sociale geografie. Zijn favoriete uitdaging als redacteur is om complexe verhalen om te zetten in begrijpelijke teksten.
