Het beeld is hardnekkig: in de Middeleeuwen dronk iedereen – van kinderen tot zwangere vrouwen – vooral bier. Water zou te vies of gevaarlijk zijn, bier een gezonder alternatief. Wat is er waar van dat beeld? Wat dronken mensen werkelijk in de Middeleeuwen?
Hoe schoon was het drinkwater?
In tegenstelling tot wat vaak wordt gedacht, was het drinkwater in de Middeleeuwen lang niet overal slecht. Mensen haalden hun water uit putten, bronnen, rivieren en meren. In veel gevallen waren die waterbronnen relatief schoon.
De wereldbevolking was immers veel kleiner dan nu, en grootschalige vervuiling door industrie bestond nog niet. Wel konden waterbronnen in dichtbevolkte gebieden lokaal vervuild raken, bijvoorbeeld door afval van mensen en dieren.
Leestip: Liefde en lust in de Middeleeuwen: zo ging het eraan toe tussen de lakens
Toch werd water in veel regio’s zorgvuldig beheerd. Middeleeuwers gooiden hun afval niet zomaar overal neer. Uitwerpselen belandden meestal in beerputten, waarna ze werden opgehaald en gebruikt als mest. Pas in de Late Middeleeuwen, toen steden groeiden en afval vaker in grachten werd geloosd, verslechterde de waterkwaliteit merkbaar.
Bier als drank en als statussymbool
Het klopt dat er veel bier werd gedronken. Maar dat had niet alleen te maken met veiligheid. Bier speelde ook een rol als sociale marker. Water werd vaak gezien als een eenvoudige drank, terwijl bier een zekere status had.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
De elite gaf de voorkeur aan wijn, maar voor de middenklasse was bier het betaalbare alternatief. Toch betekent dit niet dat iedereen voortdurend bier dronk. Vrouwen en kinderen dronken doorgaans vaker water, terwijl bier vooral populair was onder volwassen mannen.
Hoeveel bier dronk men werkelijk?
Middeleeuwers dronken inderdaad meer bier dan wij vandaag. Historici schatten op basis van accijnsgegevens dat het verbruik kon oplopen tot circa 300 liter per persoon per jaar – al verschilde dat sterk per regio en sociale groep.
Leestip: Wat aten mensen in de Middeleeuwen? ‘Er heerste een grote fastfoodcultuur’
Ter vergelijking: tegenwoordig ligt het gemiddelde in Nederland en België rond de 70 liter per jaar. Belangrijk is wel dat het bier in de Middeleeuwen vaak lichter van alcoholgehalte was dan modern bier. Het werd soms zelfs als dorstlesser gedronken naast water.
Minder zwart-wit dan vaak wordt gedacht
Het idee dat middeleeuwers massaal bier dronken omdat water ondrinkbaar was, blijkt dus een versimpeling. In werkelijkheid bestond er een mix van dranken, waarbij water en bier naast elkaar werden gebruikt – afhankelijk van plaats, sociale status en beschikbaarheid.
De Middeleeuwen waren daarmee minder primitief dan vaak wordt aangenomen. Zelfs iets alledaags als drinken laat zien hoe nuance belangrijk is om het verleden goed te begrijpen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
