Terwijl op het huidige WK de grootste zorg vaak een rode kaart of een blessure is, verliep een potje voetbal in de Middeleeuwen iets minder vreedzaam. Het spel ging regelmatig gepaard met geweld – soms zelfs met dodelijke afloop. Hoe zag middeleeuws voetbal eruit en waarom werd het meer dan dertig keer verboden?
Een gewelddadig spektakel
Al in de achtste en negende eeuw worden er meldingen gemaakt van balspelen door verschillende monniken uit Engeland en Wales. Het spel wordt destijds gespeeld met een opgeblazen varkensblaas als bal.
Vanaf de twaalfde eeuw wordt in Ashbourne (Derbyshire) een bijzonder ruw voetbalspel gespeeld: Royal Shrovetide Football. Dit wordt ook vandaag de dag nog gespeeld (zie foto boven).
Het spel wordt elk jaar gespeeld op Vastenavond en Aswoensdag en is een spektakel waar de gehele stad aan meedoet. De bevolking wordt verdeeld in twee teams en de hele stad dient als speelveld met doelen die zo’n vijf kilometer uit elkaar liggen. De speeltijd bedraagt twee dagen, het team dat als eerste drie keer weet te scoren, wint. Het spel heeft weinig regels: bijna alles is geoorloofd, behalve moord en zware mishandeling.
Verstoring van de openbare orde
Zo rond de dertiende eeuw wordt het middeleeuwse voetbal pas echt populair. De spellen zijn vaak ruw, chaotisch en soms ronduit gevaarlijk: met gewonden en zelfs doden als gevolg. Reden genoeg voor overheden en kerkelijke instanties om voetbal op veel plaatsen te verbieden. Zo vaardigt de burgemeester van Londen in 1314 een officiële proclamatie uit die voetbal verbiedt vanwege geweld en openbare ordeverstoring.
Tijdens het bewind van Edward III, die van 1327 tot 1377 koning van Engeland is, worden meerdere pogingen gedaan om het voetbal te verbieden en zelfs strafbaar te stellen. Dat heeft onder andere te maken met het feit dat Engeland destijds in een langdurige oorlog met Frankrijk was verwikkeld: door voetbal te verbieden wilde de koning het boogschieten als militaire vaardigheid bevorderen.
Middeleeuws verbod op voetbal
In 1365 wordt voetbal expliciet verboden vanwege het gebrek aan maatschappelijke waarde en in 1388 om de voetballende arbeiders te dwingen hun dagen met nuttiger bezigheden te vullen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Zo rond de vijftiende eeuw keren ook de Schotse koningen zich tegen het spel en in 1608 doen de autoriteiten een poging om het voetbal in Manchester aan banden te leggen omdat er zo veel ruiten worden ingegooid.
In totaal wordt het spel in Engeland tussen 1314 en 1667 meer dan dertig keer officieel verboden. Overigens heeft geen van deze maatregelen echt effect: voetbal blijft al die jaren een populair tijdverdrijf onder de bevolking.
Het ontstaan van het moderne voetbal
In al die honderden jaren dat voetbal officieel verboden is, heeft de sport zich nauwelijks ontwikkeld. Dat verandert wanneer begin negentiende eeuw het schoolvoetbal een gewoonte wordt en aan meer regels wordt gebonden. Een echte standaard is er overigens nog niet: elke school heeft zijn eigen vorm.
Toch kan men na verloop van tijd wel de voordelen ervan inzien: voetbal blijkt goed voor het ontwikkelen van eigenschappen als loyaliteit, onbaatzuchtigheid en teamgeest. Het is in die periode dat men ook in Nederland voor het eerst in aanraking komt met voetbal, als een Engelse leraar het spel introduceert aan de leerlingen van een kostschool in de buurt van Leidschendam.
Uiteindelijk ontstaat in 1863 een initiatief om een gestandaardiseerde vorm van voetbal te introduceren met vaste spelregels: de Engelse voetbalbond is geboren. Deze regels gelden nog steeds als de basis van het moderne voetbal, al zijn ze sindsdien meerdere malen aangepast en uitgebreid.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Stéphanie is freelance (reis)journalist en fotograaf. Ze schrijft voor National Geographic het liefst over onderwerpen waar ze ook in het dagelijks leven niet over uitgepraat raakt. Met ruim vijftig landen op de teller is reizen een van haar grote hobby's, maar eerlijk is eerlijk: in haar volkstuintje is ze minstens zo gelukkig als ver weg.
