In België liggen ruim drieduizend kastelen verspreid over Vlaanderen en Wallonië. Sommige doorstonden oorlogen en de tand des tijds vrijwel intact, andere veranderden door belegeringen, brand en sloop in ruïnes. Vooral in de Ardennen herinneren verweerde muren en torens nog aan de strategische betekenis die deze burchten ooit hadden. Deze vier kasteelruïnes laten zien hoe een turbulent verleden zijn sporen naliet in het Belgische landschap.
1. Herbeumont – een middeleeuwse burcht boven de Semois
In 1268 liet Jehan de Rochefort, uit het huis Walcourt, het kasteel van Herbeumont bouwen op een strategische plek in de Ardennen. De burcht verrees op een heuvelrug boven de Semois. Dankzij de steile hellingen was het complex van verschillende kanten moeilijk te bereiken en daardoor goed te verdedigen.
Door de eeuwen heen kwam het kasteel in handen van verschillende families en werd het meermaals uitgebreid en versterkt. Zo werd aan de zuidzijde een stevige ronde toren toegevoegd.
In de zeventiende eeuw kwam er een einde aan de militaire rol van Herbeumont. Franse troepen van Lodewijk XIV verwoestten de burcht in 1657, waarna het complex tot ruïne verviel. Vanaf de twintigste eeuw vonden verschillende archeologische onderzoeken en restauraties plaats. Daardoor zijn delen van de muren en verdedigingswerken nog altijd zichtbaar en is goed te zien hoe de burcht ooit boven het dal uittorende.
2. Franchimont – een strategisch kasteel van het prinsbisdom Luik
Ook het kasteel van Franchimont, bij het huidige Theux, kent een lange militaire geschiedenis. De oudste delen dateren waarschijnlijk uit de elfde eeuw. Het kasteel behoorde tot het prinsbisdom Luik en bewaakte een strategisch gelegen gebied aan de rand van het territorium.
In de loop van de eeuwen werd Franchimont verschillende keren uitgebreid. Naarmate de militaire betekenis van het kasteel afnam, kreeg het complex steeds meer een residentiële functie. In de zeventiende eeuw raakte het zwaar beschadigd tijdens de conflicten waarbij de legers van de Franse koning Lodewijk XIV betrokken waren.
Tegenwoordig zijn grote delen van de verdedigingswerken nog zichtbaar. De ruïne wordt gerestaureerd en is tijdens de werkzaamheden slechts gedeeltelijk toegankelijk voor bezoekers.
3. Montaigle – een kasteel op een plek met duizenden jaren geschiedenis
De ruïnes van Montaigle liggen bij de samenvloeiing van de Flavion en de Molignée. De omgeving kent een veel langere bewoningsgeschiedenis dan het middeleeuwse kasteel zelf. Archeologen vonden er vuurstenen werktuigen die wijzen op menselijke aanwezigheid in de prehistorie. Ook uit de Romeinse periode zijn in de omgeving sporen aangetroffen.
In de Middeleeuwen verrees op de rotsachtige hoogte een versterkt kasteel. De ligging bood niet alleen uitzicht over de omliggende valleien, maar maakte het complex ook goed verdedigbaar.
In de zestiende eeuw kwam daar gewelddadig een einde aan. Tijdens de oorlogen tussen Frankrijk en de Habsburgse Nederlanden werd Montaigle door Franse troepen verwoest. Het kasteel werd daarna niet meer volledig herbouwd.
De overgebleven muren en torens zijn tot op de dag van vandaag te bezoeken. Aan de voet van de ruïne bevindt zich bovendien een archeologisch museum, waar vondsten uit de lange geschiedenis van de locatie worden tentoongesteld.
4. La Roche-en-Ardenne – een middeleeuwse burcht boven de Ourthe
Wie La Roche-en-Ardenne bezoekt, kan moeilijk om de kasteelruïne heen. Hoog boven de stad en de Ourthe liggen de resten van een burcht die eeuwenlang een strategische positie in de Ardennen innam.
Op deze plek stond in de vroege Middeleeuwen al een versterking. In de eeuwen daarna groeide het complex uit tot een stenen kasteel dat verschillende keren werd aangepast aan veranderende militaire eisen.
Het kasteel bleef tot in de achttiende eeuw in gebruik. Nadat het zijn militaire en bestuurlijke betekenis had verloren, werden delen van het complex afgebroken. Bouwmaterialen kregen elders een nieuwe bestemming, maar grote stukken van de muren en verdedigingswerken bleven overeind.
Daardoor is vandaag nog goed zichtbaar hoe de burcht het landschap en de stad onder zich beheerste. De verweerde muren van La Roche-en-Ardenne laten daarmee niet alleen zien hoe middeleeuwse kastelen werden gebouwd, maar ook hoe oorlog, veranderende machtsverhoudingen en hergebruik zulke monumenten door de eeuwen heen vormden.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Willeke van Doorn studeerde journalistiek, reisde een tijdje de wereld rond en kwam uiteindelijk via de Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland bij de redacties van Quest en National Geographic. Ze is nieuwsgierig naar de wereld, gaat het liefst elke maand even op reis en neemt dan ook altijd haar hardloopschoenen mee.
