Het is vandaag precies 150 jaar geleden dat Margaretha Geertruida Zelle werd geboren, de Friezin die de wereld zou leren kennen als Mata Hari. Als exotische danseres bewoog ze zich tussen de Parijse elite, militairen en diplomaten – contacten die haar tijdens de Eerste Wereldoorlog in het vizier van geheime diensten brachten. Uiteindelijk werd ze door Frankrijk als spionne geëxecuteerd. Maar was Mata Hari werkelijk de gevaarlijke dubbelspionne waarvoor ze werd aangezien?
Hoe Margaretha Zelle veranderde in Mata Hari
In 1905 breekt Mata Hari (Maleis voor ‘oog van de dag’, oftewel zon) door met een optreden in het Musée Guimet voor oosterse kunst in Parijs. Zeshonderd mensen uit de Parijse elite zijn erbij. Mata Hari brengt nieuwe, sensuele dansen ten tonele, is gekleed in doorzichtige gewaden, een met juwelen bezette beha en een spectaculaire hoofdtooi.
Mata Hari reist veel, en dat trekt de aandacht van de spionagewereld. In de herfst van 1915 is de exotische danseres in Den Haag, waar ze bezoek krijgt van Karl Kroemer, de Duitse honorair consul in Amsterdam. Hij biedt haar twintigduizend frank (nu ongeveer vijftigduizend euro) om te spioneren voor Duitsland.
Ze accepteert het geld, dat ze beschouwt als compensatie voor het bont, de juwelen en het geld dat de Duitsers aan het begin van de Eerste Wereldoorlog van haar in beslag hebben genomen. Maar de baan accepteert ze niet.
Als ze in december van dat jaar per boot van Nederland naar Frankrijk reist, wordt ze net als de andere passagiers in de Britse haven Folkestone ondervraagd door een inlichtingenofficier.
Ze valt op vanwege haar taalgevoel en haar intrigerende voorkomen. In opdracht van Georges Ladoux, hoofd van het net opgerichte Deuxième Bureau (voor contraspionage) van het ministerie van Oorlog, volgen agenten haar op weg naar restaurants, parken, theesalons en nachtclubs.
Ze openen haar brievenpost en noteren met wie ze afspreekt. Maar de Fransen slagen er niet in te bewijzen dat Mata Hari belangrijke informatie verzamelt of informatie doorspeelt aan Duitse agenten.
De Russische officier die haar leven veranderde
Mata Hari heeft op dat moment geen idee wat haar te wachten staat. Ze wordt verliefd op een jonge Russische reservekapitein, Vadime Massloff, die voor de Fransen vecht. Om dicht bij haar geliefde te kunnen zijn, sluit ze een deal met het Deuxième Bureau: ze kan haar geliefde bezoeken zolang ze voor Frankrijk spioneert. Mata Hari stemt in.
Ladoux geeft Mata Hari de opdracht om via Spanje naar Den Haag te reizen en daar op verdere instructies te wachten. Dat doet ze. Mata Hari vertrekt naar Spanje, vanwaar ze aan boord stapt van de SS Hollandia richting Nederland. Onderweg worden verschillende passagiers aangehouden. Ook Mata Hari wordt opnieuw ondervraagd tijdens de reis, die haar laatste zou blijken.
Was Mata Hari werkelijk de Duitse spion H-21?
In het najaar van 1916 reist Mata Hari naar Madrid, waar ze een ontmoeting heeft met de Duitse majoor Arnold Kalle. Ze informeert of hij een ontmoeting kan regelen met de Duitse kroonprins Frederik Willem I van Pruisen, die Mata Hari eerder heeft ontmoet.
Mata Hari zou tijdens dit gesprek aan Kalle hebben aangeboden om Franse staatsgeheimen te delen. Of ze dit echt gedaan heeft, of dat ze het slechts gezegd heeft om in contact te komen met de Duitse kroonprins, is niet bekend.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Kalle neemt in januari 1917 contact op met zijn regering. In versleutelde berichten beschrijft hij spion H-21 en diens activiteiten. Voor de Fransen, die deze code al langer hebben gekraakt, is het duidelijk dat Kalle hier Mata Hari beschrijft.
Het proces dat eindigde voor het vuurpeloton
In 1917 wordt Mata Hari in Parijs gearresteerd door de Fransen en op acht aanklachten schuldig bevonden, waaronder spionage, ondanks een gebrek aan bewijs. Het vonnis? Executie door een vuurpeloton. Pogingen de straf om te zetten in een gevangenisstraf lopen spaak, evenals een beroep op presidentiële gratie. Het doodvonnis wordt in het diepste geheim voltrokken op de ochtend van 15 oktober 1917.
Zelfs van haar laatste minuten maakt Mata Hari naar verluidt een briljante voorstelling, misschien wel haar mooiste. Ze weigert zich vast te laten binden en danst voor het vuurpeloton. Dat valt ook de sergeant op die het peloton leidt: ‘Mijn God! Deze vrouw weet hoe ze moet sterven.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
