Een torpedo op de Lusitania duwde de Verenigde Staten richting de Eerste Wereldoorlog

Op 7 mei 1915 verdwijnt de Britse oceaanliner RMS Lusitania in amper twintig minuten onder de golven voor de kust van Ierland. Bijna 1200 mensen komen om, onder wie 128 Amerikanen. Het zinken van het luxueuze passagiersschip veroorzaakt wereldwijd een schokgolf, en speelt een belangrijke rol in het besluit van de Verenigde Staten om zich uiteindelijk in de Eerste Wereldoorlog te mengen. Hoe kon een van de modernste schepen ter wereld zo snel ten onder gaan?

Een antwoord op de Duitse dominantie op zee

Aan het begin van de twintigste eeuw domineren Duitse rederijen als Norddeutscher Lloyd en Hamburg-America Line de lucratieve trans-Atlantische passagiersvaart. Miljoenen Europeanen emigreren via hun schepen naar de Verenigde Staten.

De Britse rederij Cunard wil die concurrentie aangaan en besluit in 1902 tot de bouw van twee hypermoderne oceaanliners: de RMS Lusitania en de RMS Mauretania. De Britse overheid financiert de bouw deels mee, uit angst dat Groot-Brittannië zijn maritieme suprematie verliest. Daar staat wel een voorwaarde tegenover: in oorlogstijd moeten beide schepen inzetbaar zijn voor de marine.

Het kroonjuweel van de Britse passagiersvloot

Wanneer de Lusitania op 7 juni 1906 in Liverpool te water wordt gelaten, geldt het schip als een technisch wonder. Met een lengte van 239 meter, vier schoorstenen en tien dekken behoort het tot de grootste en meest luxueuze passagiersschepen van zijn tijd.

Aan boord bevinden zich elektrische verlichting, liften, een telegraafsysteem en rijk ingerichte kajuiten. Met een volledige bezetting van 850 bemanningsleden, vier turbines en een topsnelheid van ruim 48 kilometer per uur is de Lusitania bovendien korte tijd het snelste schip ter wereld.

Leestip: Het spookschip dat 38 jaar stuurloos ronddreef door het poolijs

Tijdens haar tweede reis naar New York verovert het schip meteen de prestigieuze Blue Riband, het snelheidsrecord voor de snelste oversteek van de Atlantische Oceaan. De Lusitania voltooit de reis van Liverpool naar New York in slechts vier dagen, negentien uur en 52 minuten.

Oorlog op zee

Wanneer in 1914 de Eerste Wereldoorlog uitbreekt, verandert ook de Atlantische Oceaan in een oorlogsgebied. Duitsland en Groot-Brittannië proberen elkaar economisch uit te putten met zeeblokkades.

Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!

Hoewel veel civiele schepen worden gevorderd door de marine en het aantal passagiers afneemt, blijft de Lusitania varen tussen Liverpool en New York. Tegelijkertijd intensiveert Duitsland de inzet van U-boten rond de Britse Eilanden.

In 1915 verklaart Duitsland de wateren rond Groot-Brittannië officieel tot oorlogsgebied. Voortaan lopen ook neutrale en ongewapende schepen gevaar om getorpedeerd te worden.

Een waarschuwing in de krant

Om Amerikaanse reizigers te waarschuwen laat de Duitse ambassadeur in de Verenigde Staten, Johann von Bernstorff, advertenties plaatsen in tientallen Amerikaanse kranten. Daarin staat dat reizen naar Groot-Brittannië gevaarlijk is vanwege de oorlog op zee. Opmerkelijk genoeg verschijnen die waarschuwingen soms direct naast advertenties voor reizen met de Lusitania.

De Lusitania in de wateren rondom New York. Het schip wordt op 7 mei 1915 tijdens haar 202de overtocht van de Atlantische Oceaan door een Duitse onderzeeboot tot zinken gebracht.

De Lusitania arriveert tijdens zijn eerste vaart in New York.

Toch vertrekt het schip op 1 mei 1915 gewoon vanuit New York richting Liverpool, met bijna tweeduizend passagiers en bemanningsleden aan boord. Kapitein William Turner stelt zijn opvarenden gerust: de Lusitania zou volgens hem te snel zijn voor een Duitse onderzeeër.

Eén torpedo, achttien minuten

Op 7 mei 1915 bereikt de Lusitania de zuidkust van Ierland. Eerder die ochtend ontvangt het schip nog waarschuwingen over Duitse U-boten in de omgeving. Een daarvan is de U-20, onder bevel van kapitein Walther Schwieger.

Rond 13.20 uur krijgt Schwieger de Lusitania in zicht. Het passagiersschip vaart zonder escorte en voert geen ontwijkende manoeuvres uit. De U-20 vuurt één torpedo af. Kort na de inslag volgt een tweede explosie aan boord. Waarom die tweede ontploffing plaatsvindt, blijft tot vandaag onderwerp van discussie.

Feit is dat het schip razendsnel water maakt en sterk overhelt. Slechts achttien minuten later verdwijnt de Lusitania onder water. In totaal komen 1198 mensen om het leven.

Een keerpunt voor de Verenigde Staten

Het zinken van de Lusitania veroorzaakt wereldwijd verontwaardiging. Vooral in de Verenigde Staten is de woede groot: onder de slachtoffers bevinden zich 128 Amerikanen.

Leestip: Hoe postduif Cher Ami 194 soldaten redde in de Eerste Wereldoorlog

Duitsland verdedigt zich door te wijzen op de eerdere waarschuwingen én op de vracht aan boord. Volgens de Duitse autoriteiten vervoerde de Lusitania duizenden kratten geweermunitie en lege granaathulzen, waardoor het schip volgens hen een legitiem militair doelwit was.

Propagandaposter uit 1915 waarbij Ierse mannen worden opgeroepen om in militaire dienst te treden en de slachtoffers van de Lusitania te wreken. Het schip zonk op 7 mei 1915 op zestien kilometer van de Ierse kust.

Britse propagandaposter uit 1915 na het zinken van de Lusitania. Brittanica, symbool voor de Britse Eilanden, vraagt aan haar zuster America, de Verenigde Staten, of het niet genoeg van het lijden heeft – en eindelijk deel zal nemen aan de oorlog.

Toch verschuift de publieke opinie in de Verenigde Staten langzaam maar zeker tegen Duitsland. Het zinken van de Lusitania wordt een symbool van de gevaren van de Duitse duikbootoorlog.

Wanneer Duitsland later opnieuw neutrale schepen torpedeert, besluit president Woodrow Wilson uiteindelijk in te grijpen. Op 6 april 1917 verklaren de Verenigde Staten officieel de oorlog aan Duitsland.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!