‘Vulkaantoerisme’ floreert – maar is het niet te riskant?

Op eilanden als IJsland en Hawaï trekken prachtige lavafonteinen veel toeristen. Hier lees je hoe je zo’n natuurspektakel veilig kunt bekijken.

Door Rachel Ng
Foto's Van Chris Burkard
Gepubliceerd 8 apr. 2021 17:09 CEST
Lavastromen creëren een kaartachtig patroon op de zwarte basaltrotsen die door de IJslandse vulkaan Fagradalsfjall zijn ...

Lavastromen creëren een kaartachtig patroon op de zwarte basaltrotsen die door de IJslandse vulkaan Fagradalsfjall zijn uitgebraakt. De vulkaan kwam in maart 2021 voor het eerst in bijna achthonderd jaar tot uitbarsting.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Eind maart 2021 trokken duizenden mensen te voet door de Geldingadalur-vallei op IJsland om te genieten van de aanblik van vurige lavafonteinen en -stromen nadat de vulkaan Fagradalsfjall voor het eerst in bijna achthonderd jaar was uitgebarsten. Witte aswolken hingen boven gloeiende stromen van gesmolten gesteente, die zich traag door grillig en pikzwart vulkanisch puin slingerden. Sommige bezoekers namen foto’s, andere keken vol ontzag toe en een enkeling roosterde zelfs marshmallows in de intense hitte boven de lava.

Ook fotograaf Chris Burkard, die de uitbarsting voor National Geographic vastlegde, was gefascineerd door het onheilspellende maar schitterende schouwspel. “Het was betoverend,” zegt hij. “Ik had nooit gedacht dat zoiets simpels als gesmolten steen mij zó zou aangrijpen.”

Sinds de uitbarsting van maart 2021 zijn duizenden bezoekers te voet naar de vulkaan Fagradalsfjall getrokken om getuige te zijn van het spektakel.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

In maart 2021 neemt een toerist met zijn smartphone een foto van de vulkaan.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

De nasleep van dit soort erupties brengt zoals altijd veel toeristen op de been. Japanse toeristen bezoeken al sinds de achtste eeuw zogenaamde onsen ryokan (herbergen bij heetwaterbronnen), in dorpen in de buurt van vulkanen. De ruïnes van de oude Romeinse stad Pompeï, die in het jaar 79 bij een uitbarsting van de vulkaan Vesuvius onder een dikke laag as werden bedolven en zo voor het nageslacht bewaard bleven, trokken in de zeventiende en achttiende eeuw al talloze bezoekers die de plek opnamen in hun ‘Grand Tour’ door Europa.

De stoom en het geborrel en gesputter van actieve vulkanen oefent een bijzondere aantrekkingskracht op mensen uit. “Het is een van de meest primaire oerkrachten van de natuur die je kunt observeren,” zegt Benjamin Hayes, hoofd voorlichting van het Hawaii Volcanoes National Park op het Big Island van Hawaï. “Je voelt de macht van Moeder Aarde in de levensaders van de planeet.” 

Maar een bezoekje aan een actieve vulkaan is niet zonder risico en ethische kwesties. Het kan een aanblik opleveren die je je leven lang niet zult vergeten, maar ook een dodelijke val zijn. Dus is het goed om te weten waar je op moet letten als je, brandend van nieuwgierigheid, zo’n natuurspektakel gaat bekijken.  

Lees ook: Meest actieve vulkaan van Europa glijdt richting zee

Op deze foto, die met een drone is gemaakt, is te zien hoe stromen silicalava al meanderend van de vulkaan Fagradalsfjall wegstromen.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

'Lavajagers'

In de laatste tien jaar is het vulkaantoerisme sterk toegenomen, deels aangezwengeld door sociale media en door zogenaamde ‘lavajagers’, die op jacht gaan naar adembenemende en fotogenieke hotspots als de Vesuvius en andere plekken met vulkanische activiteit, waarvan er zo’n 25 op de Werelderfgoedlijst staan. In de VS zijn er actieve vulkanen in meerdere nationale parken, waaronder Mount Rainier in de staat Washington, Lassen Peak in Californië en de immense caldera van het Yellowstone National Park in Wyoming.

Toen de vulkaan Kīlauea op het Big Island van Hawaï op 20 december 2020 tot uitbarsting kwam, zag het Hawaii Volcanoes National Park een scherpe toename van het aantal bezoekers. Veel van de achtduizend gasten kwamen uit de buurt, maar nu de beperkingen wegens COVID-19 deels worden versoepeld, heeft het park ook een gestage toename van het aantal bezoekers van buiten Hawaï geconstateerd.

Afhankelijk van de plek kunnen bezoekers een rondvaart op een ‘lavaboot’ boeken, aan boord van een helikopter boven caldera’s zweven, op een surfboard van de flanken van een vulkaan zoeven of zelfs tot de rand van een kratermeer lopen. Maar dit soort activiteiten zijn riskant. Bij uitbarstingen komen vaak giftige gassen vrij die de longen kunnen beschadigen, waaronder het zwaveldioxide die uit de Fagradalsfjall opwelt.

Tussen 2010 en 2020 kwamen tenminste 1143 mensen om bij vulkanische erupties. Zo werden op 9 december 2019 bij een plotselinge uitbarsting op het Nieuw-Zeelandse vulkaaneiland Whakaari/White Island 22 toeristen gedood en raakten 25 anderen zwaargewond. 

Maar deze voorvallen hebben eerder nieuwsgierigheid gewekt dan toeristen afgeschrikt. In plaats van zich verre te houden van actieve vulkanen, trekken sensatiezoekers steeds vaker naar rampplekken – een trend die naar verwachting ook na de pandemie zal aanhouden.

Op zoek naar erupties

Uitbarstingen vinden plaats als de druk in de onderaardse magmakamer van een vulkaan te hoog wordt of tektonische platen plotseling verschuiven, waarbij ook aardbevingen kunnen optreden. Soms is een uitbarsting het gevolg van het verschuiven van de bodem rond een vulkaan als gevolg van erosie of smeltende gletsjers, terwijl andere erupties worden veroorzaakt door plotselinge aardverschuivingen. Wetenschappelijke meetstations houden de vulkanische activiteit op talloze plekken in de wereld in de gaten, waardoor uitbarstingen zelden een verrassing zijn. (Wie het vulkanisme op aarde vanuit zijn luie stoel wil volgen, kan dat doen op de live-website voor vulkaanuitbarstingen van het Smithsonian Institution.)

“Als je enkele van de basisprincipes kent, kun je uitbarstingen tamelijk veilig observeren,” zegt Rosaly M.C. Lopes, vulkanologe en planetologe aan het Jet Propulsion Laboratory in Pasadena, Californië. “We hebben het geluk dat de mooiste uitbarstingen – op Hawaï, IJsland en het Italiaanse eilandje Stromboli – niet erg explosief zijn.”

Lees ook: Dit is nu (weer) de grootste vulkaan op aarde

Volgens Lopes, auteur van de Volcano Adventure Guide, is het belangrijk om te weten van welk type de vulkaan is die je wilt bezichtigen. Het gedrag van een vulkaan hangt af van de lava die eruit opwelt: dunne en snelstromende lava treedt in een relatief rustig tempo aan de oppervlakte, terwijl dikke en stroperige magma verhindert dat de gassen erin vrijkomen, wat tot explosieve (en potentieel dodelijke) uitbarstingen kan leiden. Door te weten met welk type eruptie je te maken hebt, kun je je leven redden.

Een lid van Icelandic Search and Rescue (ICE-SAR) meet de concentratie van gassen in de buurt van de actieve vulkaan Fagradalsfjall. Het werk van het team is gericht op de veiligheid van de vele bezoekers, die vaak niet de juiste gezichtsmaskers tegen de giftige dampen bij zich hebben.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Op zoek naar verdwaalde of gewond geraakte toeristen kammen reddingswagens het gebied rond de IJslandse vulkaan Fagradalsfjall uit.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Toen in 1987 de vulkaan Etna op Sicilië uitbarstte, kwamen twee toeristen om het leven. Lopes bevond zich destijds op een veldexpeditie, op ongeveer anderhalve kilometer van de plek waar de toeristen omkwamen. “Als het om een vulkaan als de Etna gaat en er vindt een plotselinge explosie plaats, moet je omhoog kijken en volgen waar de rotsblokken zullen neerkomen,” zegt zij. “Je zet het dus niet op een lopen; je volgt ze en ontwijkt ze. En pas nadat de brokstukken zijn neergekomen, zet je het op een lopen.”

Helemaal aan het andere uiteinde van het spectrum kunnen bezoekers vrij weinig uitrichten. Tijdens de plotselinge uitbarsting van de vulkaan Whakaari/White Island voor de kust van Nieuw-Zeeland waren de mensen die het overleefden waarschijnlijk degenen die het hardst wegliepen. “Sommige mensen treuzelden om nog wat foto’s te maken. Ik denk dat anderen net door de aswolk werden gegrepen omdat ze niet snel genoeg konden rennen,” zegt zij. “Maar dan heb je het over een heel gevaarlijke vulkaan, waarvan vulkanologen wisten dat dat ding plotseling kon uitbarsten.”

In de schaduw van een vulkaan

Er zijn meer dan 1500 actieve vulkanen op aarde, verspreid over 81 landen. Voor de honderden miljoenen mensen die er in de buurt wonen, vormen ze onderdeel van het dagelijks leven, net als verkeersopstoppingen of geregelde plensbuien.

Op het eiland Kyushu ligt een van de actiefste vulkanen van Japan: de Sakurajima in de prefectuur Kagoshima, die elke 4 tot 24 uur tot uitbarsting komt. “De mensen in de gelijknamige stad Kagoshima kijken niet eens op als de Sakurajima tot uitbarsting komt, want dat gebeurt voortdurend,” zegt Alex Bradshaw, directeur buitenlandse voorlichting van de prefectuur.

De bewoners hebben een positieve relatie met de Sakurajima, want dankzij de vruchtbare bodem rondom de berg kunnen ze hier de befaamde daikon-radijs en piepkleine komikan-sinaasappeltje verbouwen.

“Zonder de Sakurajima zou er geen Kagoshima zijn. De vulkaan is het symbool van onze stad, en de mensen hier zien de berg als een beschermende godheid,” zegt Naoto Maesako, eigenaar van Yogan Yaki in de stad Kagoshima, een restaurant waar groenten, kurobuta-varkensvlees en wagyu beef worden bereid op hete steenplaten van plaatselijk gedolven basalt. “We geloven dat de Sakurajima ons veilig en wel door tyfonen en andere natuurrampen loodst. We zien er onze geschiedenis in, pal voor onze ogen, want we zien dezelfde rokende berg als onze voorouders.”

Ondanks het ijskoude winterweer trokken duizenden IJslanders in maart 2021 naar de actieve vulkaan.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Na het invallen van de duisternis werden bezoekers betoverd door de lichtshow van de gloeiende lava.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Op Hawaï maakt de band tussen vulkanen en bewoners deel uit van het scheppingsverhaal van de eilandengroep. In oude Hawaïaanse spreekzangen wordt Pele, de godin van vulkanen en vuur, omschreven als “zij die het heilige land vorm heeft gegeven.” “Het Hawaïaanse volk heeft hier al ruim duizend jaar geleefd en gefloreerd,” zegt Hayes. “Het is onmogelijk om géén diepe band te voelen tussen generaties van gekoesterde verhalen, voorouders en familieverbanden en de ’aina, het land.”  

Bedenkelijke trend

Sommige vulkaantoeristen doen eerder denken aan ramptoeristen. Toen in 2010 de vulkaan Merapi in Indonesië tot uitbarsting kwam, werden 353 mensen gedood en raakten ruim 400.000 dakloos. Kort daarna doken touroperators op die specifiek gericht waren op het verzorgen van uitstapjes naar dorpen die bij de eruptie onder as waren bedolven. Het is de nieuwste versie van de fascinatie die mensen voelen voor de afgietsels van menselijke vormen in Pompeï, die een gruwelijk beeldverslag vormen van de laatste dagen van de bewoners van de Romeinse stad.

In mei 2018 werden bij opeenvolgende uitbarstingen van de Kīlauea op het Big Island van Hawaï naast wegen, boerderijen en veehouderijen ook zo’n zeshonderd woningen verwoest. Terwijl de branden als gevolg van de lavastroom nog woedden, namen de inkomsten uit het toerisme met 3,3 procent toe, tot 173,9 miljoen dollar. Reisbureaus en hotels moesten een balans zien te vinden tussen de nieuwsgierigheid van de reizigers en respect voor de getroffen bewoners. 

Lees ook: Waarom vulkanen rookkringen uitblazen

Ross Birch, directeur van het toerismebureau van Big Island, raadt toeristen die nieuwsgierig zijn naar vulkanen aan om zich te beperken tot het nationale park. “Dat is een geweldige plek om meer te weten te komen over vulkanen,” zegt Birch. “Alles daarbuiten kan op privéterrein liggen, en dan kun je dus in iemands achtertuin belanden.”  

Nadat lava in de buurt van de vulkaan Fagradalsfjall is afgekoeld, stolt het in grillige vormen.

Foto van Chris Burkard, National Geographic

Terwijl de Kīlauea nog altijd actief is, begint ook ‘s werelds hoogste vulkaan – de Mauna Loa op hetzelfde eiland – langzaam te ontwaken. In maart 2021 registreerden de seismometers van het Hawaiian Volcano Observatory (HVO) binnen één week naar schatting 223 lichte aardschokken. “De GPS-sensoren vertellen ons dat de vorm van de ondergrond aan het veranderen is, als gevolg van de instroom van magma in het magmastelsel onder de vulkaan,” zegt HVO-geoloog Frank Trusdell. “Een uitbarsting is nog niet op handen, maar de plaatselijke bevolking moet zich wel gaan voorbereiden.”

Trusdell herinnert zich nog dat bij de laatste uitbarsting van de Mauna Loa, in 1984, de vliegtickets naar Big Island binnen 24 uur waren uitverkocht. “Iedereen wilde de uitbarsting komen bekijken,” zegt hij. 

Wetenschappers als Trusdell begrijpen waarom mensen zich tot vulkanen voelen aangetrokken en denken dat het goed is voor de bewustwording rond en interesse in vulkanisme. “Telkens wanneer je een plek bezoekt waar sprake is van een geologisch proces, ook als gaat het gaat om vrij rustige vulkanische fenomenen als de geisers van Yellowstone, word je nieuwsgierig naar de oorzaken ervan,” zegt Lopes. “En het vergroot je ontzag voor onze planeet.”

De bekroonde journaliste Rachel Ng schrijft over reizen en cultuur. Als kind droomde ze ervan om vulkanologe te worden. Volg haar op Instagram.

Fotograaf en onderzoeker Chris Burkard woont in Californië. Volg zijn werk op
Instagram.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op National Geographic.com

 

Supervulkanen 101
Waar is de maan van gemaakt en hoe is deze ontstaan? Kom meer te weten over het heftige ontstaan van de maan, hoe de standen ervan de vroegste kalenders hebben gevormd en hoe de mens de enige natuurlijke satelliet van de aarde een halve eeuw geleden heeft verkend.
Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.