Op een warme oktoberdag in 1587 bevond groothertog Francesco I de’ Medici zich in de Medici-villa in Toscane toen hij bezweek na een periode van hevige koorts. Zijn dood leidde direct tot complottheorieën over vergiftiging. Had zijn jongere broer Ferdinando hem vergiftigd om hogerop te komen binnen de invloedrijke Medici-familie? Eeuwenlang bleef de waarheid in het midden, tot recent onderzoek eindelijk opheldering bood.
Een eeuwenoude moordzaak
De Medici waren tijdens de Renaissance de machtigste en rijkste familie van Italië. Ze hadden veel invloed op het stadsbestuur van Florence, maar ook op de rest van het Italiaanse schiereiland was hun invloed op wetenschap, kunst en cultuur onmiskenbaar.
Die invloed bracht ook gevaren met zich mee. In de loop van de Renaissance werden meerdere vooraanstaande leden van de familie vermoord door rivaliserende families die hun eigen invloed in de regio wilden vergroten.
Volgens historici speelden dergelijke intriges zich ook binnen de familie af. Een van de bekendste complotten is dat rond de dood van Francesco. Wat de situatie extra verdacht maakte, is dat zowel Francesco als zijn vrouw Bianca vrijwel tegelijkertijd overleden.
Uit historische documenten blijkt dat de jongere Ferdinando al snel als hoofdverdachte werd gezien. Hij zou zijn oudere broer hebben vergiftigd om diens plaats als groothertog in te nemen. Recent onderzoek heeft zijn naam echter na meer dan vier eeuwen gezuiverd. Daaruit blijkt dat niet vergif, maar malaria de groothertog fataal werd.
Malaria in Renaissance-Italië
Het onderzoek werd uitgevoerd door wetenschappers van Yale University (VS) en de Universiteit van Pisa (Italië), en gepubliceerd in het vakblad iScience.
‘Malaria was een van de meest voorkomende infectieziekten in het Italië van de Renaissance,’ vertelt Valentina Giuffra, paleopatholoog aan de Universiteit van Pisa en medeauteur van de studie. Lange tijd bleef de ziekte een groot gezondheidsrisico in delen van Zuid-Europa, totdat muggenbestrijding haar in de twintigste eeuw onder controle kreeg.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Ook de Medici-familie was niet immuun voor de ziekte. Het is bekend dat Francesco en Bianca rond de tijd van hun overlijden de familievilla in Poggio a Caiano bezochten. De vochtige rijstvelden in de omgeving vormden destijds een ideale leefomgeving voor muggen.
Daarnaast past het bekende ziektebeeld van het stel goed bij malaria. Zo leden beiden aan wisselende koortsaanvallen, een kenmerkend symptoom van de ziekte. Het sluitende bewijs kwam echter uit DNA-monsters die uit drie ribben van Francesco werden afgenomen.
DNA levert het bewijs
De onderzoekers vergeleken het DNA van Francesco met dat van zijn oudere broer Giovanni, die enkele jaren eerder aan vergelijkbare ziekteverschijnselen was overleden. Daarnaast vergeleken ze het met negen andere historische monsters van mensen die besmet waren geweest met malaria, afkomstig uit Europa, Azië en Noord- en Zuid-Amerika.
In de resten van Francesco vonden de onderzoekers DNA van twee malariaparasieten, waaronder Plasmodium falciparum: de gevaarlijkste malariasoort, die ook vandaag de dag nog de meeste sterfgevallen veroorzaakt. In Giovanni ontdekten ze een tot nu toe onbekende variant van dezelfde parasiet.
Volgens de onderzoekers levert dat sterk biologisch bewijs dat beide broers malaria hadden opgelopen. Daarmee wordt het veel waarschijnlijker dat Francesco een natuurlijke dood stierf dan dat hij werd vergiftigd. Bovendien biedt het onderzoek een zeldzame inkijk in de verspreiding van malaria in het Europa van de Renaissance.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
