Ingevroren wolvenpup van 57.000 jaar oud gevonden in permafrost in Yukon, Canada

De in het ijs bewaarde pup biedt onderzoekers inzicht in de migratie van wolven door Europa, Azië en Noord-Amerika.

Gepubliceerd 28 dec. 2020 10:12 CET
In de permafrost van het territorium Yukon in het noorden van Canada werd een goed bewaard ...

In de permafrost van het territorium Yukon in het noorden van Canada werd een goed bewaard gebleven wolvenpup gevonden. Daardoor werd meer bekend over de manier waarop wolven zich over Noord-Amerika en Eurazië verspreidden.

Foto van Government of Yukon

In de zomer van 2016 stuitte een gouddelver in het Canadese territorium Yukon op een onverwachte schat. Neil Loveless spoot met een waterkanon op een wand van permafrost, op zoek naar de mogelijke rijkdommen in het ijs, en zag iets tevoorschijn komen. Het was geen edelmetaal, maar de oudste en compleetste mummie van een wolf die ooit werd gevonden.

Loveless bewaarde de bevroren pup in een vriezer tot paleontologen konden komen kijken. Zij constateerden dat het goed bewaarde dier een jong vrouwtje was, dat ooit had rondgelopen in een verdwenen ecosysteem in een tijd dat het noordwesten van Canada werd bevolkt door Amerikaanse mastodonten en andere megafauna uit het Pleistoceen. De lokale Tr’ondëk Hwëch’in-bevolking gaf de 57.000 jaar oude pup de naam ‘Zhur’, wat ‘wolf’ betekent.

Op de Siberische toendra werden al eerder bijzondere zoogdieren gevonden die stammen uit het Pleistoceen. Deze periode van zo'n 2,6 miljoen tot 11.700 jaar geleden wordt ook wel de ijstijd genoemd omdat de poolkappen vele malen groter waren dan tegenwoordig. Maar nooit eerder werd een zo intacte wolf aangetroffen in Yukon.

De jonge wolf was pas zeven weken oud toen ze stierf. De populatie waartoe ze behoorde trok over de Beringlandbrug vanuit Siberië naar Yukon.

Foto van Government of Yukon

“Door de wijze waarop de permafrost in Siberië zorgt voor bewaring komt het daar vaker voor dat dieren zo goed bewaard zijn gebleven. Daar is veel minder sprake van in Yukon, Alaska en op ander plaatsen in Noord-Amerika,” aldus paleontoloog Julie Meachen van de Amerikaanse Des Moines University, de hoofdauteur van een artikel over Zhur dat onlangs verscheen in het vakblad Current Biology. Zhur is na het verstrijken van tienduizenden jaren nog grotendeels intact, van haar vacht tot de kleine papillen op haar tong.

“Ze ziet er nog prachtig uit,” aldus paleontoloog Ross Barnett van de Deense Københavns Universitet, die niet bij het onderzoek was betrokken. Maar Zhur heeft meer te bieden dan alleen een fraai uiterlijk. “Ze kan ons veel vertellen,” zegt Meachen. Bijvoorbeeld over hoe oud ze was toen ze stierf (zeven weken) en over wat ze at. Het onderzoek biedt een inkijkje in een periode van respijt tussen twee ijskoude periodes in de geschiedenis van de aarde.

Een verdwenen wolvenpopulatie

Zhur leefde tijdens een interglaciaal, een periode waarin de uitgestrekte gletsjers vanuit het Noordpoolgebied zich tijdelijk terugtrokken en bos de plaats innam van kouder grasland. Dit was de tijd van de mastodonten, kamelen, reuzenbevers en, zoals Zhur aantoont, wolven.

“De vondst van zo'n bijzonder goed geconserveerde carnivoor is een unieke mogelijkheid om meer te weten te komen over hun positie in de ecosystemen in de IJstijd,” stelt paleogeneticus Tyler Murchie van de McMaster University, die niet betrokken was bij het onderzoek.

Een illustratie van een wolf die bijna 60.000 jaar geleden met een pup op jacht is in het noordwesten van Canada.

Foto van Illustration by Julius Csotonyi

Hoewel de wolf tegenwoordig een icoon is van de moderne Noord-Amerikaanse wildernis, komt de soort van oorsprong niet uit Amerika. De hondachtige ontstond in Eurazië en stak tegen het eind van het Pleistoceen, meer dan 500.000 jaar geleden, de Beringlandbrug over.

“Er zijn tot nog toe nauwelijks mummies in Yukon gevonden uit het tijdperk waarin Zhur leefde,” aldus Barnett. Door analyse van de resten van het DNA van de wolvenpup ontdekten Meachen en haar collega's dat het dier tot een lijn van wolven behoorde die tegenwoordig niet meer bestaat in de regio.

De populatie waar het dier uit voortkwam was genetisch verwant aan wolven in zowel Alaska als Eurazië. De wolven die tegenwoordig in Yukon leven hebben andere genetische kenmerken. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de eerste wolven in Yukon uitstierven en dat er later andere populaties in hun plaats kwamen die eerder al verder naar het zuiden waren getrokken.

Doordat wolvenpup Zhur zeer goed bewaard bleef kunnen wetenschappers zowel de fysieke eigenschappen als het DNA van het dier bestuderen.

Foto van Government of Yukon

“Uit oud DNA blijkt steeds weer dat de evolutionaire geschiedenis en paleo-ecologie veel complexer is dan we zouden hebben geweten als we alleen botten en fossielen zouden bestuderen,” stelt Murchie. Zonder de genen van Zhur zou de wetenschap niets hebben geweten van de eerdere verdwijning en vervanging van de lijn waartoe zij behoorde.

Een kort prehistorisch bestaan

Het lichaam van Zhur zegt ook iets over haar leven. Ze was pas zo'n zeven weken oud toen ze stierf. Op dat moment dronk ze net niet meer bij haar moeder en begon ze meer vast voedsel te eten. Uit geochemische sporen in haar tanden blijkt dat ze haar voedsel voornamelijk uit het water haalde, mogelijk via vissen als de chinookzalm, die ook nu nog rondzwemt in de rivieren in de buurt van waar ze werd gevonden. Veel hedendaagse wolven in het binnenland van Alaska hebben eenzelfde dieet, en voeden zich eerder met vis dan met grote prooidieren.

Tragisch genoeg kwam er al snel een eind aan het leven van Zhur. Het lijkt erop dat ze stierf toen haar hol instortte. Doordat ze snel bedolven raakte bleef ze zo goed bewaard. Ook andere zoogdieren uit deze tijd, zoals de Arctische grondeekhoorn en de zwartvoetbunzing, bleven op deze manier bewaard.

Zhur leefde op een kruispunt, niet alleen tussen verschillende glacialen, maar ook tussen verschillende inmiddels afgescheiden wolvenpopulaties. Door onderzoek naar de genen van de pup kunnen wetenschappers meer te weten komen over de plaats die ze innam in de wereld van weleer, en over de veranderingen die daarna plaatsvonden. “Oud DNA brengt de dynamiek van het Laat-Pleistoceen tot leven. Die zou verborgen blijven als je alleen botten bekijkt,” zegt Barnett.

De ontwikkeling van bepaalde dierenpopulaties in het Pleistoceen wordt steeds verder ontrafeld aan de hand van kleine stukjes DNA uit bewaard gebleven exemplaren, en het stoffelijk overschot van Zhur vormt daarbij belangrijk bewijsmateriaal. Als botten en genen samenkomen krijgen onderzoekers een nieuwe mogelijkheid om zicht te krijgen op de verdwenen wereld van de ijstijd.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com.

lees verder

Het domein van de wolf

Duizenden jaren lang deelde de mens in West-Europa zijn leefgebied met de wolf, tot deze eind 19de eeuw uit onze contreien werd verdreven. Nu is hij terug.

Zeer zeldzame leeuwenmummies in Egypte ontdekt

Tot dusver hadden egyptologen nog maar één leeuwenmummie aangetroffen. Waren dit soort mummies sowieso erg zeldzaam of hebben we ze gewoon nog niet gevonden?
Lees meer