Fotografie

Hier wordt geloof een 'Necesary Evil’

Een fotograaf gaat terug naar het land waar zijn familie vandaan komt, voor een project over de kruising tussen het christendom en bijgeloof in de naoorlogse DRC.donderdag 9 november 2017

Door Ye Ming
Foto's Van Léonard Pongo
Een assistent geeft een kind de zegen tijdens een ochtendcult in Église Peniel Universelles in Kananga, Democratische Republiek Congo in 2011. Een ‘cult’ is een kerkdienst die wordt gehouden in onafhankelijke kerken die het protestante christelijke geloof aanhangen, maar die de traditionele religieuze hiërarchie en klassieke gebruiken afwijzen in dit deel van Congo.

Toen fotograaf Léonard Pongo jong was, was de Democratische Republiek Congo voor hem tegelijkertijd een fascinatie en een mysterie. Als zoon van een Congolese vader en een Belgische moeder groeide Pongo op in België. Tot 2011 was hij nooit in Congo-Kinshasa geweest, maar in dat jaar ging hij erheen om een reportage te maken over de presidentsverkiezing waar veel om te doen was.

Ondanks het feit dat hij het nieuws over het land altijd had gevolgd, verraste het hem hoeveel het land verschilde van wat hij verwachtte. “Ik voelde me ontheemd en had geen houvast,” vertelt hij. “Het werd me duidelijk dat het dagelijks leven nogal ver afstond van de gebeurtenissen waar ik verslag van deed.”

Hoewel Pongo onderzoek had gedaan naar godsdienstbeoefening in Congo-Kinshasa, verbaasde het hem hoeveel en vaak eraan werd gedaan: in de DRC gaat meer dan zeventig procent van de 77 miljoen inwoners wekelijks naar een religieuze dienst en van hen is negentig procent aanhanger van een vorm van het christelijk geloof.

bekijk galerij

Enkele familieleden van Pongo gingen naar diensten in een kerk waarin opwekking centraal staat. Hij raakte daardoor gefascineerd. Deze christelijke beweging is in de DRC fors gegroeid sinds de jaren tachtig. De gebruiken van deze onafhankelijke kerken zijn een mengeling van de protestantse doctrine met rituelen die zijn gebaseerd op inheemse vormen van bijgeloof, zoals hekserij. Hierdoor bestaat nog steeds de overtuiging dat mensen kunnen zijn bezeten door kwade geesten.

Tijdens de diensten voert een predikant vaak uitdrijvingen uit, door gepassioneerd tegen de gelovigen te schreeuwen om demonen uit hun lichaam te verjagen. Het is niet ongebruikelijk dat aan het eind van dergelijke bijzondere rituelen, die in extreme hitte soms wel vijf uur duren, uitgeputte gelovigen buiten zichzelf over de grond rollen. Er gaat een mand rond om geld op te halen.

Deze zelfbenoemde predikanten, vaak jonge en charismatische mannen, hebben zelfs een enorm invloedrijke positie in de DRC. Die kregen ze door hun beweringen dat ze speciale gaven hadden gekregen van God. Sommigen spreken in tongen, ook wel glossolalie genoemd, en stellen dat ze toekomstvoorspellingen kunnen doen. Anderen beweren dat ze ziekten kunnen genezen door handoplegging.

Een man in gebed tijdens de avondcult in de commune Kinshasa.

Pongo vertelt over een neef die hem bij een dergelijke predikant bracht. Deze gaf hem al snel toestemming om de dienst te fotograferen. Vervolgens ging de predikant verder met ‘zakendoen’ met Pongo’s neef, die bezig was met een campagne om als lokaal politicus te worden gekozen. “De predikant vertelde hoeveel macht hij had, en hoe eenvoudig het voor hem zou zijn om aan zijn volgers te vertellen dat zij, door te stemmen op mijn neef, Gods wil zouden volgen,” vertelt Pongo. “Na wat onderhandelen sloten ze een deal: vijfhonderd stemmen voor vijfhonderd dollar.”

“In eerste instantie was ik ontzettend boos toen ik zag hoeveel macht de predikanten hebben,” aldus Pongo. Maar hoe vaker hij de mysterieuze diensten van deze religie fotografeerde, hoe meer hij met de kerkgangers ging meevoelen. “De kerken zijn de plekken waar mensen de druk van een behoorlijk zwaar leven van zich af kunnen zetten,” stelt hij. “Hun geloof is echt.”

Twee vrouwen liggen op de grond terwijl er een uitdrijving bij hen wordt uitgevoerd tijdens de ochtendcult in Église Peniel Universelles.

Naast een beetje hoop en troost, bieden deze kerken ook diensten waaraan het in het naoorlogse Congo in veel gebieden nog steeds ontbreekt. In het basisonderwijs gaat meer dan zeventig procent van de leerlingen naar scholen die worden gefinancierd door de overheid, maar die worden bestuurd door religieuze instituties. Volgens Pongo lijken de kerken die hij bezocht misschien schuldig aan corruptie en uitbuiting, maar zou de bevolking zonder die kerken de meest basale diensten moeten missen. Daarom gaf hij zijn werk de titel The Necessary Evil (Het noodzakelijke kwaad).

Dit was nog maar het begin van Pongo’s langere project om het leven in de DRC vast te leggen. Hij wil zich daarom vooral richten op onderwerpen die centraal staan in het leven van Congolezen.

“De media bekijken Congo vooral als een geopolitieke ramp en een land in crisis,” legt hij uit. “Het klopt dat er crisis en oorlog is, maar ik weet inmiddels dat het verhaal van de Congolezen meer is dan alleen die oorlogen. Mensen hebben een leven, een identiteit, dromen, ambities.”

Een vrouw ligt op de grond na een uitdrijving tijdens de avondcult van predikant Mazambi in de commune Kinshasa.

Om zich helemaal in de cultuur te kunnen verdiepen, leerde hij twee lokale talen, Lingala, dat in het noordwesten wordt gesproken, en Tshiluba, dat wordt gesproken in de regio Kasai, waar zijn vader vandaan komt. Hij werkte ook samen met lokale televisieploegen in verschillende regio's.

“Door verslag te doen van al die kleine gebeurtenissen die werkelijk van belang zijn voor de lokale bevolking, hoewel ze er op internationale schaal niks toe doen,” zegt hij, “denk ik dat al die kleine dingen uiteindelijk meer vertellen over het leven in de DRC.”

Léonard Pongo is een fotograaf die zowel vanuit België als vanuit de DRC werkt. Meer werk van hem is te zien op zijn website.

Lees meer