10.000 jaar oude voetsporen vertellen gedetailleerd verhaal

Een prehistorische reiziger droeg een kind over een modderige vlakte en keerde enkele uren later alleen terug.

Gepubliceerd 19 okt. 2020 14:27 CEST, Geüpdatet 5 nov. 2020 06:20 CET
Ruim tienduizend jaar geleden droeg een vrouw of een jongeman een peuter over een modderige vlakte, ...

Ruim tienduizend jaar geleden droeg een vrouw of een jongeman een peuter over een modderige vlakte, in een gebied dat nu in het White Sands National Park in New Mexico ligt. Hun sporen bieden moderne wetenschappers een inkijkje in prehistorische levens.

 

Foto van Met dank aan NPS en Bournemouth University

Ruim tienduizend jaar geleden begon een jongeman of een vrouw die een peuter op één heup droeg aan een zware tocht naar het noorden, door een gebied dat nu in het White Sands National Park in New Mexico ligt. De reiziger heeft misschien regenval moeten trotseren terwijl hij of zij houvast zocht op de glibberige ondergrond. Het tweetal nam een korte pauze, waarbij de peuter op de grond werd gezet, waarna ze weer verder trokken; hun nog verse voetsporen werden kort daarna doorkruist door pootafdrukken van een rondzwervende wolharige mammoet en een reuzenluiaard. Enkele uren later volgde de reiziger dezelfde route op de terugweg, ditmaal zonder het kind.

Een team van wetenschappers heeft zo’n anderhalve kilometer aan voetsporen van deze heen- en terugreis gedocumenteerd: het langste spoor van deze ouderdom dat ooit is gevonden. “Ik heb nog nooit zoiets gezien,” zegt Kevin Hatala, een evolutiebioloog van de Chatham University in Pittsburgh die niet tot het onderzoeksteam behoorde.

Het spoor bestaat uit ruim vierhonderd afzonderlijke afdrukken, waaronder enkele van een klein kind, en is nu wetenschappelijk beschreven in een nieuwe studie die in het tijdschrift Quaternary Science Reviews is gepubliceerd. Door de vorm, opbouw en distributie van de sporen te analyseren slaagde het onderzoeksteam erin een gedetailleerd beeld van de trektocht van de prehistorische reiziger te creëren, met inbegrip van zijn of haar geglibber over de modderige ondergrond.

Zorgvuldig leggen onderzoekers de oeroude voetsporen bloot die in het zand zijn achtergelaten. Nadat de extreem fragiele afdrukken zijn opgegraven, verweren ze zeer snel, dus worden ze meteen in drie dimensies vastgelegd.

Foto van Met dank aan NPS en Bournemouth University

Het team ontdekte ook sporen van een mammoet en een reuzenluiaard, die kort na het passeren van de mensen het gebied doorkruisten. De mammoet schijnt niet gealarmeerd te zijn geweest door de nabijheid van de mensen, maar de reuzenluiaard reageerde waarschijnlijk wel op hun aanwezigheid. Uit de sporen van het dier blijkt dat het zich op zijn achterpoten heeft opgericht, mogelijk om de aanwezigheid van de mensen op te snuiven, zoals ook moderne beren dat doen.

“Het geeft ons een beeld van de aanwezige mensen in dit prehistorische ecosysteem,” zegt Sally Reynolds, paleontologe aan de Bournemouth University en een van de auteurs van de nieuwe studie. Ze wijst op het feit dat de luiaard zich vermoedelijk bewust was van mensen in zijn directe omgeving. “Zo’n beeld krijg je niet uit beenderen.”

Spooksporen

Gefossiliseerde voetafdrukken zijn een echte bonus voor wetenschappers, want ze bieden een verbluffend inkijkje in oeroud gedrag dat niet uit andere overblijfselen uit het verleden kan worden afgeleid. “Fossielen zijn natuurlijk het fundament waarop we onze inzichten in het prehistorische leven baseren,” zegt paleoantropoloog William Harcourt-Smith van de City University of New York, die niet tot het onderzoeksteam behoorde. “Maar vindplaatsen met voetsporen zijn heel bijzonder, omdat het momentopnames zijn.”

Het nu ontdekte spoor wordt bestudeerd in het kader van een lopend onderzoek naar een schat aan prehistorische sporen in het White Sands National Park, een onderneming die mede berust op de nauwgezette observaties van David Bustos, programmamanager van het park. De ondiepe afdrukken zijn lastig te ontwaren en komen pas aan het licht door subtiele verschillen in vochtigheid, waardoor verschillende kleurschakeringen ontstaan.

“Hij zag deze ‘spooksporen’, deze voetafdrukken, telkens weer op de grond opduiken,” zegt Reynolds over de observaties van Bustos.

In 2016 vroeg Bustos meerdere specialisten om hun licht over de sporen te laten schijnen. Onder hen was ook Matthew Bennett, geoloog aan de Engelse Bournemouth University en hoofdauteur van de nieuwe studie. Sindsdien hebben Bennett en zijn collega’s het White Sands-park meerdere keren bezocht en een groot aantal sporen – zowel van mensen als dieren – in alle sectoren van het park blootgelegd.

De afdrukken uit de nieuwe studie zijn in fijn zand achtergelaten en behouden hun vorm door een dunne zoutkorst, zegt Reynolds. Met behulp van borstels legde het team zeer zorgvuldig 140 van de delicate afdrukken bloot. Dit soort kwetsbare vormen kunnen snel verweren als ze eenmaal zijn opgegraven, dus legde het team door middel van fotogrammetrie alle afdrukken op foto’s vast en maakte een 3D-reconstructie van de hele vindplaats.

“Zodra we deze sporen hebben blootgelegd, is het een race tegen de klok, want ze verdwijnen gewoon,” zegt Reynolds.

Kleine voetjes

Door de vorm, grootte en verspreiding van de sporen te analyseren, probeerden de onderzoekers te achterhalen wat er tijdens de prehistorische voettocht over het modderige terrein is gebeurd. Op basis van een vergelijking van de lengte van de voetsporen met die van moderne mensen, moet het hoofdspoor door een meisje of vrouw van twaalf jaar of ouder of door een jongeman zijn achtergelaten. Op minstens drie punten langs het hoofspoor zijn daarnaast ook piepkleine voetafdrukken te ontwaren, die wijzen op de aanwezigheid van een kind van minder dan drie jaar oud.

De ruimten tussen de voetafdrukken duiden erop dat de persoon met een snelheid van zo’n zes kilometer per uur liep. Hoewel dat nog net geen draf is, is het volgens Hatala wel een zeer haastige tred, vooral gezien het modderige terrein en het gewicht dat werd meegedragen.

Op enkele plekken liggen de sporen van de reiziger ongebruikelijk ver uit elkaar, alsof hij of zij over een obstakel moest stappen of springen. “Dat zouden plassen geweest kunnen zijn,” zegt Reynolds. “Of misschien doorweekte mammoetvlaaien.”

Het kind werd alleen op de heenweg gedragen. Op de noordwaartse tocht zijn de afdrukken van de linkervoet iets groter dan die van de rechtervoet, wat erop wijst dat de peuter op de linkerheup werd meegetorst. Langs het noordwaartse spoor zijn er plekken te herkennen waar de tenen van de reiziger op de modderige ondergrond zijn weggegleden en de voet een banaanvormige afdruk heeft achtergelaten. Maar op de zuidwaartse terugreis is er geen verschil in de afmetingen van de voetafdrukken te bespeuren en is de reiziger veel minder vaak uitgegleden, wat erop wijst dat hij of zij geen last meer hoefde te dragen.

Eerder al dachten de onderzoekers dat het verschil tussen de linker- en rechtervoetafdrukken werd veroorzaakt door het dragen van een last, maar dat was niet meer dan een hypothese. In de nieuwe studie worden er meer aanwijzingen gepresenteerd: “In dit specifieke geval zie je halverwege het spoor opeens de voetafdrukjes van een kind opduiken,” zegt Hatala.

Mede dankzij de dierensporen konden de onderzoekers schatten hoe lang geleden de avonturier door dit gebied trok. Na de noordwaartse tocht werd het nog verse spoor doorkruist door pootafdrukken van een mammoet en een reuzenluiaard, terwijl het zuidwaartse mensenspoor weer over de dierensporen heen loopt. Uit deze overlappingen blijkt dat alle afdrukken binnen een tijdspanne van enkele uren werden achtergelaten, voordat de modder compleet opdroogde. Het samenvallen van deze uitgestorven dieren met een mens duidt erop dat de prehistorische tocht minstens tienduizend jaar geleden plaatsvond.

‘Net als wij’

In 2017 zat Reynolds, die met Bennett is getrouwd, zwanger thuis toen ze door Bennett werd gebeld met het nieuws over de lange reeks voetafdrukken. “Hij was in alle staten,” herinnert Reynolds zich. Ze waren vooral verrukt over de prehistorische sporen van het kind. “Die voetafdrukjes waren gewoon heel verrassend,” zegt zij. Ze noemden het spoor ‘Zoe’s pad’, naar de naam die ze voor hun nog ongeboren dochter hadden uitgekozen.

Er zijn nog veel onduidelijkheden over de prehistorische avonturier. Waar ging hij of zij naartoe? Wat was het doel van de voettocht? En wat is er met het kind gebeurd?

Degene die het spoor achterliet, lijkt de weg goed te hebben gekend, zegt Reynolds, en volgde misschien een pad naar het kamp van een andere familie of jachtgroep. “Hij treuzelde geen moment en verdwaalde niet,” zegt zij. Maar de eindbestemming van de tocht blijft onbekend, aangezien de sporen in de richting lopen van de huidige raketbasis White Sands, die voor de onderzoekers niet toegankelijk is.

Het gedrag dat uit het voetspoor kan worden afgeleid, is misschien niet zo verrassend, zegt Harcourt-Smith. Je mag verwachten dat mensen hun kinderen dragen: “Dat gebeurt in alle culturen, en ook apen doen dat met verwanten,” zegt hij. Toch roept het spoor een zekere vertrouwdheid op.

“Het herinnert ons eraan dat het mensen waren zoals wij,” zegt hij. “Misschien hadden ze andere dagelijkse beslommeringen, want in onze omgeving lopen geen mammoets rond, maar ze liepen door het landschap zoals wij dat ook zouden doen.”

Het onderzoeksteam zet zijn werk in het White Sands National Park voort, waar het zal proberen een genuanceerde kijk op de voormalige bewoners van het gebied te ontwikkelen. “We hadden nooit verwacht dat we deze korte momentopnamen uit een prehistorisch leven zouden vinden en dat we een beeld zouden krijgen van de relatie met de dieren en landschappen van deze periode,” zegt Reynolds. In de toekomst zullen er ongetwijfeld nog meer verhalen – en zeker nog meer mysteries – aan het licht komen.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer