Het Romeinse Rijk strekte zich ooit uit van Noord-Afrika tot aan Nederland en telde talloze steden die getuigen van macht, rijkdom en technische vooruitgang. Sommige groeiden uit tot bruisende centra van handel en cultuur, maar verdwenen later door natuurrampen, oorlogen of de tand des tijds. Daarvan zijn de onderstaande zeven steden imponerende voorbeelden.
1. Pompeï (Italië)
Verreweg de bekendste verdwenen stad uit het Romeinse Rijk is Pompeï, dat is gelegen op de flanken van de Vesuvius. Ooit was dit een bruisende stad met zo’n 15.000 inwoners, tot een vulkaanuitbarsting daar abrupt een eind aan maakte.
Er waren verharde straten, stadsvilla’s met meerdere verdiepingen, winkels, een amfitheater met plaats voor twintigduizend toeschouwers en een aquaduct dat de stad van water voorzag.
Leestip: Deze 10 ooit zo machtige steden bestaan niet meer. Wat veroorzaakte hun ondergang?
In het jaar 79 n.C. gaat het mis, wanneer een enorme eruptie Pompeï bedekt met vier meter aan as en puin. Ruim 1500 jaar gaan voorbij, tot men bij de aanleg van het Sarnokanaal per toeval op een paar oude muren stuit. Het duurt echter nog tot de achttiende eeuw voor de eerste serieuze pogingen worden ondernomen om de verdwenen Romeinse stad bloot te leggen.
2. Herculaneum (Italië)
Ook de stad Herculaneum, gelegen nabij het huidige Napels, werd in 79 n.C. verwoest door de Vesuvius. Deze Romeinse stad diende vroeger als badplaats voor de elite: rijke Romeinen hadden hier hun tweede huis en verbleven in luxe villa’s met uitzicht op zee. Er waren tempels, badhuizen, een sportcomplex en een theater.
Net als in Pompeï geldt ook hier dat het vulkanische materiaal ervoor zorgde dat de stad bijzonder goed bewaard kon blijven. Zo zijn er veel houten structuren bewaard gebleven, evenals meubels, deuren, fresco’s en zelfs voedselresten.
3. Timgad (Algerije)
In het huidige Algerije, aan de rand van de Sahara, liggen de resten van de oude Romeinse stad Timgad. Keizer Trajanus stichtte het omstreeks 100 n.C. als militaire kolonie, waarna het uitgroeide tot een complete stad met verschillende wijken.
Net als in veel andere Romeinse steden waren er huizen met mozaïek, tempels, markten en badhuizen, maar de stad is vooral opvallend vanwege het strakke stratenpatroon. Timgad is een van de best bewaarde voorbeelden van een stadsplanning waarbij de rechte straten elkaar haaks kruisen.
Leestip: Deze 4 verdronken steden uit de Oudheid verdwenen in zee – en werden herontdekt
Timgad werd uiteindelijk verlaten door een combinatie van politieke instabiliteit en economische achteruitgang. Daarnaast was er sprake van toenemende verzanding door de woestijn, waardoor de stad bedolven raakte onder het zand.
Tegelijkertijd is dat zand ook meteen de reden dat de stad zo goed is bewaard: het beschermde de stad tegen plundering en wordt daarom ook wel beschouwd als een tijdscapsule.
4. Volubilis (Marokko)
Aan de rand van de Romeinse invloedssfeer in Noordwest-Afrika lag Volubilis, een vroegere Berberstad die vanaf de eerste eeuw werd overgenomen door de Romeinen. Zij bouwden hier een belangrijk regionaal centrum, dat grote rijkdom verwierf dankzij de handel in olijfolie en graan.
Toen de Romeinen zich uit de regio terugtrokken verloor het zijn politieke en militaire steun, waarop de stad langzaam maar zeker werd verlaten. Veel stenen werden gebruikt in de nabijgelegen stad Meknes, tot er uiteindelijk alleen ruïnes overbleven.
5. Dura-Europos (Syrië)
Dura-Europos, gelegen in het huidige Syrië, lag op een strategische plek aan de grens van het Romeinse Rijk. Het werd al in 300 v.C. gesticht door de Seleuciden, maar na de verovering van Mesopotamië kwam het in Romeinse handen.
Het was een belangrijke grensstad en garnizoensplaats, maar werd ook gebruikt voor de handel tussen oost en west. In 256 n.C. kwam de stad ten val, na een belegering door het Sassanidische Rijk.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
Wat Dura-Europos bijzonder maakte is het feit dat de stad werd bewoond door mensen met verschillende culturele achtergronden. Met Romeinse, Griekse, Syrische en Joodse inwoners is het een mooi voorbeeld van hoe divers het Romeinse Rijk kon zijn. Dat blijkt ook uit de archeologische opgravingen. Archeologen vonden hier een van de oudst bewaard gebleven synagoges ter wereld en de ruïnes van een christelijke huiskerk.
6. Leptis Magna (Libië)
Een van de indrukwekkendste Romeinse steden in Noord-Afrika ligt in Libië. Leptis Magna is van oorsprong een Fenicische nederzetting, maar werd op een later moment onderdeel van het Romeinse Rijk.
De stad had een forum en basilica voor bestuur en rechtspraak, er waren badhuizen, tempels en triomfbogen, een amfitheater en circus, en toonde grote gelijkenissen met de Romeinse steden in Italië.
Leestip: Dit zijn de oudste nog altijd bewoonde steden per continent
Vanaf de vierde eeuw zette het verval in en werd de stad meerdere malen belegerd en geplunderd, tot het vanaf de zevende eeuw geleidelijk verlaten raakt.
7. Fectio (Nederland)
De noordgrens van het Romeinse Rijk liep dwars door Nederland, langs de Oude Rijn, de Kromme Rijn en de Nederrijn. Langs deze grens lagen forten en nederzettingen die samen de limes vormden. Een daarvan was Fectio, bij het huidige Vechten, strategisch gelegen waar wegen en waterwegen samenkwamen.
Rond het begin van de jaartelling werd hier een Romeins fort gebouwd. Daaromheen ontstond een nederzetting met werkplaatsen, herbergen en woningen voor handelaren en families van soldaten. Door de eeuwen heen werd Fectio meerdere keren verwoest en herbouwd.
In de derde eeuw, toen de Romeinse grens onder druk kwam te staan, werd de plek definitief verlaten en verdween Fectio als nederzetting. Tegenwoordig zijn er bovengronds nauwelijks resten zichtbaar, maar archeologisch onderzoek heeft veel van deze vroegere Romeinse stad blootgelegd.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
