Het is 20 mei 1515 als de Nossa Senhora da Ajuda aanmeert in de haven van Lissabon. Het schip heeft er een maandenlange reis vanuit India opzitten, en komt terug met een ruim vol specerijen. Toch had de expeditie niet uitsluitend een commercieel doel, want de Portugezen hoopten ook toestemming te krijgen om een fort te bouwen voor de kust van India. Overeenstemming kwam er niet, maar er werden wel diplomatieke geschenken uitgewisseld, waaronder een neushoorn met de naam Ganda.

Een mythische verschijning

De komst van Ganda is een sensatie. Voor het eerst sinds de Romeinse tijd zet een neushoorn weer voet op Europese bodem. Mensen verdringen zich om een glimp op te vangen van het dier, dat voor velen nauwelijks meer is dan een mythische verschijning.

Leestip: De allerlaatste reuzenalk werd beschuldigd van hekserij – en gestenigd

Het nieuws verspreidt zich in de weken daarna razendsnel door Europa en bereikt ook de Duitse kunstenaar Albrecht Dürer. Op basis van twee brieven en een simpele tekening slaat hij aan het schetsen en maakt een houtsnede die wereldberoemd zal worden.

De neushoorn van Dürer

Dürers neushoorn is een wonderlijk wezen. Het lijkt gehuld in een pantser van overlappende platen, samengehouden door klinknagels. Op zijn rug prijkt een tweede hoorn en de huid is bedekt met wratten en vlekken. Boven de afbeelding noteert Dürer:

‘ …een neushoorn, die is hier in vol ornaat afgebeeld. Het heeft de kleur van een gevlekte schildpad en is met dikke vaste schillen bedekt. Het is zo groot als een olifant, maar heeft kortere poten en is weerbaar…’

Anatomisch klopt er weinig van de neushoorn, wat natuurlijk niet gek is als je je niet op eigen waarnemingen kunt baseren. Opmerkelijker is wat er daarna gebeurt. Zijn prent wordt eindeloos gereproduceerd en duikt op in natuurhistorische werken door heel Europa. Zelfs wanneer later nog meer neushoorns in Europa aankomen, blijft Dürers beeld de norm.

De exotische dieren van de koning

Ondertussen krijgt Ganda een plek in de menagerie van het Palácio da Ribeira. Koning Manuel I houdt daar meerdere exotische dieren, een zichtbaar bewijs van Portugals invloed op de wereldkaart. Ganda moest echter ver uit de buurt van de olifanten worden gehouden, want volgens de Romeinse schrijver Plinius de Oudere in zijn Naturalis Historia zijn de twee diersoorten bittere vijanden.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Om die bewering te testen laat de koning Ganda tegenover een jonge olifant plaatsen. De uitkomst is weinig heroïsch: Ganda zou woedend op de olifant zijn afgestormd, waarna deze zich omdraaide en zichzelf in veiligheid bracht.

Een geschenk voor de paus

Niet veel later besluit Manuel zijn bijzondere bezit cadeau te doen aan paus Leo X, die een belangrijke rol speelt in de verdeling van koloniale invloed in Azië. Om diezelfde reden had koning Manuel hem een jaar eerder al een olifant cadeau gedaan.

Leestip: Deze walvissen spoelden aan in de Seine en werden een bezienswaardigheid in Parijs

Versierd met bloemen en een vergulde ketting wordt Ganda op transport gezet richting Rome, maar het dier zal zijn bestemming nooit bereiken. In de Golf van Genua belandt het schip in een storm en slaat om. Alle opvarenden, inclusief de neushoorn, verdrinken.

Schipbreuk in de Golf van Genua

Een tijdje daarna spoelt het kadaver van Ganda aan bij Villefranche-sur-Mer in Zuid-Frankrijk. Het verhaal gaat dat het dier wordt opgezet en alsnog naar Rome gestuurd, maar wat er daarna mee gebeurt, is onbekend.

Mogelijk belandt het via de familie De Medici in Florence, maar het zou ook heel goed kunnen dat het wordt vernietigd tijdens de Plundering van Rome in 1527. Zeker is alleen dat het spoor van de neushoorn zelf ergens in de zestiende eeuw ophoudt. Het beeld dat Dürer van het dier schetste, blijft echter nog eeuwenlang door Europa circuleren.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!