Over het leven van tieners in het Romeinse Rijk weten we vrij veel, maar we weten ook heel veel niet. De meeste bronnen gaan namelijk over jongens en dan met name die uit de hogere klassen. Teksten over meisjes zijn schaars en vaak ook nog geschreven door een man. Zij beschrijven een ideaalbeeld, niet het werkelijke leven van een meisje. Wat kunnen we op basis van de bronnen die we wel hebben zeggen over het leven van Romeinse tieners?

Kinderarbeid

Kinderen die worden geboren in de arme of werkende klasse – de overgrote meerderheid in het Romeinse Rijk – kennen een heel andere tienertijd dan de kinderen van de elite. Hun kindertijd eindigt zo rond het tiende levensjaar. Ze gaan niet (meer) naar school en worden geacht om mee te werken in en rond het huis.

Leestip: Kapsels waren in het Romeinse Rijk belangrijker dan goud en sieraden

Kinderarbeid is ook heel gewoon. De botten van tieners en kinderen uit de Romeinse tijd vertonen vaak tekenen van zware arbeid, bijvoorbeeld van het werken op het land. Vanaf hun tiende kunnen kinderen ook verkocht worden als slaaf. Zij brengen hun tienertijd door in het huis van een vreemde en worden daar uitgebuit.

Rijke Romeinse tienerjongens

Romeinse tienerjongens uit rijke en vrije gezinnen gaan naar school. Zij krijgen les in lezen en schrijven en bestuderen literatuur. Vanaf hun zestiende krijgen ze ook les in retorica: het geven van speeches en debatteren. Dit moet hen voorbereiden op een leven als politicus of advocaat.

Een belangrijk moment in hun leven is het aantrekken van de toga virilis. Het markeert het einde van hun kindertijd en de start van een volwassen bestaan. Deze mijlpaal bereiken ze op de leeftijd van ongeveer vijftien jaar. Vrijwel de helft van de Romeinse kinderen haalt dit niet, dus er wordt groots bij stilgestaan.

Als baby krijgen jongens een bulla (amulet), die hen moet beschermen tegen onheil. Die heeft zijn taak volbracht en dus wordt hij met het aantrekken van de toga virilis van hun nek gehaald en geplaatst in het altaar met huisgoden. In hun vrije tijd gaan tieners naar badhuizen en laten ze zich bedienen door hun slaven.

Volwassenwording

Hoewel een Romeinse jongen vanaf het moment dat hij de toga virilis draagt officieel volwassen is, staat hij tot zijn 25ste onder het gezag van zijn vader. Hij is uitgesloten van hoge politieke functies en mag ook geen zakelijke transacties voltooien. Zijn vader bepaalt ook met wie hij trouwt, vaak een veel jonger meisje.

Niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

In het Grieks sprekende deel van het Romeinse Rijk gaan jongens op hun achttiende verplicht twee jaar in militaire dienst, de zogeheten efebie. Als die erop zit, betekent dat ook het einde van hun adolescentie. Daarna volgt nog een aanvullende opleiding van zo’n
tien jaar en zijn ze klaar om te trouwen met een jong meisje. Na het huwelijk worden ze gezien als een gerespecteerde volwassene.

Romeinse tienermeisjes

Romeinse tienermeisjes uit gegoede families gaan tot ongeveer hun twaalfde naar school, maar krijgen vooral les in huishoudelijke taken. Een meisje met te veel kennis wordt gezien als een slechte huwelijkskandidaat, schrijft historicus Lauren Caldwell in haar boek Roman Girlhood and the Fashioning of Femininity.

Trouwen is hun voornaamste doel. Een meisje wordt namelijk volwassen op de dag van haar huwelijk. Zij heeft, net als haar broer, na de geboorte een amulet gekregen, een lunula. Die levert ze op de dag van haar huwelijk in, samen met haar speelgoed. Dat heeft ze ongetwijfeld nog, want de officiële huwbare leeftijd is twaalf jaar.

Er ligt een grote druk op meisjes om maagd te blijven tot hun huwelijk, want dan zijn ze meer waard in de huwelijksonderhandelingen. Die worden geleid door de vaders van de bruid en bruidegom. Hoewel meisjes officieel op hun twaalfde pas mogen trouwen, wordt die wet niet gehandhaafd. En omdat een meisje als maagd meer waard is, worden ze door hun vader vaak jonger uitgehuwelijkt.

Leestip: Liefde en lust in het Romeinse Rijk – zo ging het eraan toe tussen de lakens

Caldwell noemt de overgang van beschermd kind naar seksueel actieve vrouw abrupt – die statusverandering moet tijdens de huwelijksnacht plaatsvinden. De man met wie ze gedwongen het bed deelt is in veel gevallen al volwassen, zo’n twintig of dertig jaar, schrijft ook historicus Dorothea Nolde in haar onderzoek.

De Romeinse tienertijd

Alles bij elkaar genomen is de vraag hoe de Romeinse tienertijd eruitzag niet zo eenduidig te beantwoorden. Status, geslacht en woonplaats waren allemaal van invloed. Het leven van zoons in gegoede families komt nog het dichtst bij een puberteit zoals we die nu kennen. Hun leven draaide om leren, sport en plezier. Zij mochten ook uit de band springen, zonder dat hun status eronder leed.

Maar het leven van tieners die in andere omstandigheden werden geboren, kenden waarschijnlijk niet zoiets als een tienertijd. Zij transformeerden van klein kind vrij abrupt in een miniatuurversie van een volwassene.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!