Toerisme is allesbehalve een moderne uitvinding. Al in de Romeinse tijd waren lekker weer en een flinke dosis cultuur de belangrijkste ingrediënten voor een geslaagde vakantie. In die tijd was de reis zelf niet bepaald ontspannend, maar dat weerhield de welgestelde Romeinen er niet van om naar badplaatsen en beroemde plekken te trekken. Van de Baai van Napels tot de tempels van Griekenland: de Romeinse elite wist precies waar het goed toeven was.

Een laag reistempo

Het Romeinse Rijk strekte zich uit van het huidige Nederland tot diep in Noord-Afrika. Die enorme omvang maakte reizen uitdagend. Hoewel de infrastructuur voor die tijd indrukwekkend was, bleef reizen traag, oncomfortabel en soms ronduit gevaarlijk. Wie koos voor een reis per schip, kwam lang niet altijd aan op zijn bestemming en over land was men gebonden aan het uithoudingsvermogen van zijn paard.

Zo was je in een rijtuig beperkt tot een afstand van zo’n zestig à zeventig kilometer per dag. Dat kon sneller als je op de rug van het paard klom, zeker wanneer je deze onderweg kon wisselen. Dit systeem was vooral toegankelijk voor mensen in overheidsdienst.

Leestip: Reizen in de Middeleeuwen: ‘Er was veel nieuwsgierigheid naar de buitenwereld’

Zij hadden een speciaal document (een diploma) bij zich, waarmee ze op zogeheten stationes konden overstappen op een fit paard. Deze service was in principe ook beschikbaar voor individuen, maar zij betaalden daar dan wel een flinke prijs voor.

In heel uitzonderlijke gevallen lag het tempo hoger. Zo zou keizer Tiberius ooit in recordtijd van Italië naar Duitsland zijn gereden. Toen hij hoorde dat zijn broer op sterven lag, zou hij de driehonderd kilometer in slechts 24 uur hebben afgelegd door voortdurend van paard te wisselen.

Spartaanse omstandigheden

Tijdens lange reizen over land moest men uiteraard ook ergens overnachten. Idealiter gebeurde dat bij vrienden, kennissen of gastvrije vreemdelingen. Wanneer dat niet mogelijk was, was men aangewezen op herbergen.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Daar konden de reizigers niet rekenen op de luxe die we nu kennen. Herbergen stonden bekend om hun spartaanse omstandigheden: ze waren vaak koud, vies en hadden geen schoon drinkwater. Wie niet ziek wilde stranden in een vreemde stad, moest dus een ijzeren weerstand hebben om in dit soort etablissementen te kunnen blijven slapen.

Reizen over zee

Wie in de Romeinse tijd snel van A naar B wilde reizen, kon het best kiezen voor een reis over zee. Bij gunstige wind kon men in zeven dagen van Ostia, de haven van Rome, naar Cádiz aan de zuidkust van Spanje reizen.

Leestip: Zo zag het dagelijkse leven in een Romeinse stad eruit

Het regelen van een overtocht was relatief eenvoudig: reizigers zochten in de haven een schip, onderhandelden over de prijs en namen hun eigen proviand mee aan boord. Toch was deze reis niet zonder gevaren. Stormen, vertragingen en schipbreuk maakten elke overtocht onzeker.

Waarom reisden de Romeinen?

Reizen hadden vroeger in de eerste plaats een praktisch karakter. Bestuurders en soldaten werden op verschillende plekken in het Romeinse Rijk gestationeerd voor hun werk. Er waren ook jonge, rijke Romeinen die naar Massilia (Marseille), Athene, Rhodos of Alexandrië reisden om daar te studeren.

Daarnaast ging men ook wel op reis vanwege gezondheidsredenen: welgestelde Romeinen kregen bij ziekte soms frisse zee- of berglucht voorgeschreven, waarop ze koers zetten naar de Alpen of de Pyreneeën.

In het Romeinse Rijk was reizen voor je plezier voorbehouden aan mensen die beschikten over tijd, geld én een goede gezondheid. In de praktijk kwam het er vaak op neer dat alleen de elite het zich kon veroorloven om toeristische reizen te maken.

Populaire bestemmingen in het Romeinse Rijk

Ze gingen bijvoorbeeld naar de Baai van Napels. Hier lag Baiae, een badplaats die bekendstond om haar feesten en politieke intriges. Veel geziene gasten waren bijvoorbeeld Julius Caesar, Marius en Pompeius. In diezelfde regio hadden ook veel rijke Romeinen een tweede huis in Herculaneum, nabij het huidige Napels. Archeologen vonden hier grote buitenhuizen, badhuizen, een theater en een sportcomplex.

Ook het verderop gelegen Capri was een geliefde vakantiebestemming onder de Romeinse beau monde, en wat dat betreft is er in de loop der eeuwen maar weinig veranderd. Onder meer keizer Tiberius had er twaalf luxe buitenverblijven, die waren uitgerust met voor die tijd geavanceerde voorzieningen, zoals een reservoir voor regenwater en plekken om de sterrenhemel te bestuderen.

Exotische reizen naar Griekenland en Egypte

Voor veel Romeinse elite-reizigers hadden Griekenland en Egypte meer culturele aantrekkingskracht dan de westelijke provincies. Athene was een belangrijke trekpleister, waarna stops volgden in Epidaurus, Olympia en Delphi.

Ook de Griekse eilanden waren populair. Chios, Lesbos en Samos stonden bij veel reizigers op de kaart, maar vooral Rhodos had een sterke aantrekkingskracht. Daarnaast trokken grote evenementen, zoals de Olympische Spelen, veel bezoekers.

Leestip: Van Romeinse reizigers tot herfstvakantie: zo ontstond ons idee van vakantie

Hoogtepunt in de Romeinse tijd was een reis naar Egypte. Er was een aangenaam klimaat en Alexandrië werd gezien als een van de mooiste steden ter wereld. Toeristische hoogtepunten waren een bezoek aan het Serapeion en aan de belangrijkste bibliotheek in de Oudheid, te zien op de afbeelding boven dit artikel.

Uiteraard mochten de piramides niet in het Romeinse reisschema ontbreken, maar ook de Kolossen van Memnon trokken veel bezoekers. Dat vroege toeristen niet zo veel verschilden van de huidige, blijkt uit inscripties die bij deze attractie zijn gevonden.

Bezoekers kerfden hun naam en een jaartal in het standbeeld, een gewoonte die – hoewel niet wenselijk – blijkbaar van alle tijden is. Het is een duidelijk bewijs dat er toen al sprake was van toerisme, en dat mensen daarin door de eeuwen heen verrassend weinig zijn veranderd.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!