Het LAB

Hoe kun je hallucineren zonder drugs? | Het LAB 8

Zonder LSD of paddo’s toch gaan hallucineren, hoe kan dat? Simpel: door slim gebruik te maken van hoe je hersens werken. woensdag, 8 november

Door Universiteit van Nederland

In “Het LAB” – een webserie van National Geographic en de Universiteit van Nederland – laat arts-onderzoeker psychiatrie Mascha Linszen (UMC Utrecht) presentator Eveline van Rijswijk hallucineren door haar een half uur in een geluid- en lichtdichte “black box” plaats te laten nemen.

Waarom ga je hallucineren in zo’n zwarte doos?

En dan is het afwachten tot het hallucineren begint. Hoe dat kan? Heeft alles te maken met hoe je waarneemt. Dat doe je op twee manieren. Allereerst neem je waar via je zintuigen, die dit naar je hersenen toe sturen: het zogeheten bottom-up-waarnemen. Kijken met je ogen, horen met je oren, proeven met je tong. Enfin, je snapt ‘m.

Maar daarmee zijn we pas halverwege met de waarneming: niet alleen je zintuigen maar ook je hersenen leveren je de hele dag informatie aan. Dat doen ze op basis van eerdere ervaringen, je emoties en je geheugen bijvoorbeeld. Deze vorm van waarneming wordt top-down-waarneming genoemd.

Dan terug naar de zwarte doos: omdat deze geluids- en lichtdicht is, valt de bottom-up-waarneming dus weg. Hierdoor krijgen je hersenen vrij spel om allerlei informatie te verzinnen en in te gaan vullen. Het hallucineren is begonnen!

Wat gebeurt er dan precies?

Dat proces van hallucineren volgt een bepaalde structuur. Als eerste gaan de visuele hersengebieden erop los fantaseren, simpelweg omdat ze te weinig informatie uit de buitenwereld krijgen. Hierdoor kun je bijvoorbeeld allerlei kleuren gaan zien of licht-donker-verschillen. Iets soortgelijks ervaart Eveline ook in het half uur in dat ze in de zwarte doos opgesloten zit. Na een tijdje ziet ze zelfs een kleurrijke sterretjesregen.

Eekhoorntjes hallucineren

Nu is een half uurtje opsluiting niet zo lang, maar een zelfde soort experiment is eerder gedaan in de jaren vijftig en zestig. Onderzoekers pakten proefpersonen toen zo in dat ze niets meer konden horen, zien of voelen. De proefpersonen moesten vervolgens soms dagenlang zo doorbrengen. Dit zorgde voor heftige hallucinaties.

Hoe langer je namelijk afgesloten bent van input van je zintuigen, hoe interessanter en complexer de hallucinaties kunnen worden. Zo was er iemand die tijdens dit experiment na een tijd een hele rits eekhoorntjes met een knapzakje voorbij zag lopen.  

Hallucineren door drugs werkt anders

Je kunt dus prima hallucineren door je hersenen een tijdje geen zintuiglijke informatie te geven. Hoe langer je dit doet, hoe heftiger de hallucinaties kunnen worden.

Deze vorm van hallucineren is ook echt iets anders dan wanneer je LSD of paddo’s gebruikt. In deze gevallen neem je namelijk geen waarnemingen weg, maar voeg je een stof aan de hersenen toe wat er weer voor zorgt dat je waarnemingen veranderen. En dus kun je allerlei prachtige kleuren gaan zien, kan alles in je woonkamer gaan bewegen of wordt de lamp in diezelfde kamer ineens enorm of juist heel klein.

Maar of je nu hallucineert met of zonder drugs, in beide gevallen zijn het je hersenen die je waarnemingen aanpassen of zelfs compleet bij elkaar kunnen verzinnen.

Op het Hembrugterrein in Zaandam hebben National Geographic en de Universiteit van Nederland “Het LAB” ingericht, waarin wetenschappers uitgenodigd worden om het antwoord te geven op alledaagse vragen. Elke vrijdag krijg je om 16:00 uur op YouTube het antwoord op vragen zoals “Waarom word je zo nat van miezer” of “Hoe maak je de perfecte cappuccino?”

Lees meer