De Taliban verwoestten historische rijkdommen in Afghanistan. Gaat de geschiedenis zich herhalen?

Nu de opstandelingen grote Afghaanse steden, waaronder Kaboel, in handen hebben, krijgen ze daarmee ook zeggenschap over duizenden voorwerpen en historische vindplaatsen.

Foto's Van Robert Nickelsberg
Gepubliceerd 17 aug. 2021 11:24 CEST
Man holding Buddha damage head

Strijdtroepen van de Taliban richtten begin 2001 vernielingen aan in het Afghaanse nationale museum. Afbeeldingen, zoals dit hoofd van een boeddha dat wordt vastgehouden door een curator, werden stukgeslagen.

Foto van Robert Nickelsberg, Getty Images

Strijdkrachten van de Taliban veroverden onlangs de strategische steden Herat en Kandahar, net als Alexander de Grote deed in 330 v.Chr. Daarnaast kregen ze ook een tiental andere grote Afghaanse plaatsen in handen. Museumcurators en archeologen in het land waren niet voorbereid op deze onverwachte overwinningen; ze zijn nu hard bezig om zoveel mogelijk historische plekken en voorwerpen veilig te stellen. Wat er gaat gebeuren met goederen en plaatsen die zich in door de Taliban geregeerd gebied bevinden is nog onduidelijk.

“We hadden niet verwacht dat het zo snel zou gaan,” zegt Noor Agha Noori, die aan het hoofd staat van het Afghaanse Instituut voor Archeologie in Kaboel. De autoriteiten wilden voorwerpen uit steden als Herat en Kandahar in veiligheid brengen, maar dat mislukte door de plotselinge ineenstorting van de Afghaanse regeringstroepen in de afgelopen dagen.

Nu de strijdkrachten van de Taliban Kaboel in handen hebben, loopt de collectie van ruim 80.000 voorwerpen in het Nationale Museum van Afghanistan gevaar. “We maken ons grote zorgen over de veiligheid van onze medewerkers en onze collectie,” vertelt museumdirecteur Mohammad Fahim Rahimi.

Afghanistan, dat al duizenden jaren een belangrijk kruispunt is, kent een bijzonder rijk cultureel erfgoed. Het boeddhisme verspreidde zich vanaf hier naar China, en het christendom, de leer van Zarathoestra, het jodendom en het hindoeïsme bloeiden hier zowel voor als na de komst van de islam in de zevende eeuw n.Chr. Afghanistan, dat India verbindt met zowel Iran als China, was een belangrijk onderdeel van de zijderoute. Het land kent talloze oude steden, kloosters en karavanserais die onderdak boden aan reizigers, zoals Marco Polo tijdens zijn reis naar het schitterende paleis van Kublai Khan.

De Taliban hangen echter een fundamentalistische versie van de Islam aan, waarin alle afbeeldingen van mensen en dieren verboden zijn en waarin het pre-Islamitische verleden met wantrouwen wordt bekeken. Ambtenaren op het gebied van cultureel erfgoed zijn verdeeld over de vraag of de organisatie weer verwoestingen zal aanrichten zoals die in 2001 plaatsvonden. Toen werden de beroemde Boeddha’s van Bamyan vernield, evenals talloze andere voorwerpen en beelden in het museum van Kaboel. (De vrijheid die de Afghanen sinds 2001 verwierven wordt bedreigd.)

In een in februari uitgebrachte verklaring riepen leiders van de Taliban hun volgelingen op om zich “volledig in te zetten voor de bescherming, het onderzoek en het behoud” van relikwieën, het tegengaan van illegale opgravingen en het beschermen van “alle historische plaatsen”. Om hun woorden kracht bij te zetten, voegeden ze daaraan toe dat het verkopen van voorwerpen op de kunstmarkt verboden zou worden.

De citadel die uitkijkt over de oude stad van Herat en die dienst heeft gedaan als fort, paleis, schatkamer, gevangenis, arsenaal en museum, is inmiddels in handen van de strijdkrachten van de Taliban.

Foto van Robert Nickelsberg, Getty Images

Maar veel experts op het gebied van het Afghaans cultureel erfgoed zijn sceptisch. “Ze hebben hun imago enigszins opgepoetst, maar het blijft een zeer ideologische en radicale organisatie,” aldus Omar Sharifi, die als hoogleraar sociale wetenschappen aan de American University of Afghanistan werkt. Hij vluchtte onlangs vanuit Kaboel naar Delhi, nadat hij naar eigen zeggen rechtstreeks was bedreigd door leden van de Taliban. Andere bronnen in Afghanistan meldden dat personeel bij cultureel erfgoed in het hele land berichten en telefoontjes had ontvangen van de Taliban waarin het werd beschuldigd van samenwerking met internationale organisaties.

Noori en Rahimi stellen dat zij contact hadden gehad met hun medewerkers in door de Taliban gecontroleerde steden, en dat het ernaar uitziet dat zij veilig zijn. Autoriteiten van de Taliban hebben verteld dat zij hun werk behouden. Maar aangezien deze medewerkers hun huis niet mogen verlaten, weten ze niet hoe de situatie is op archeologische vindplaatsen, in musea en van voorwerpen.

“Als ze kwade bedoelingen hebben, zal dat in de loop van de tijd blijken,” aldus Cheryl Benard, hoofd van de Alliance for the Restoration of Cultural Heritage (ARCH) in Washington, D.C. “Op het moment zijn ze bezig met kwesties rond grenzen en infrastructuur.”

Intussen maken de curators in Kaboel haast met het exporteren van objecten in het kader van een al afgesproken tentoonstelling in een museum in Parijs. Philippe Marquis, directeur van La Délégation archéologique française en Afghanistan, hoopt binnenkort naar Kaboel terug te kunnen keren om een oogje in het zeil te kunnen houden bij het vervoer van de voor Parijs bestemde voorwerpen. “De situatie is zeer onvoorspelbaar,” zegt hij. “De mensen in Kaboel zijn ontzettend bang voor de Taliban. Maar misschien is een korte strijd met weinig slachtoffers beter dan anarchie.”

De Afghaanse autoriteiten weigerden iets te zeggen over hun plannen met de wereldberoemde collectie van het nationale museum. “We moeten de objecten beschermen, maar de vraag is hoe we een veilige locatie kunnen vinden,” aldus een bron vanuit de regering. “Er is geen mogelijkheid om de voorwerpen of het personeel het land uit te krijgen.” Een andere bron voegde daaraan toe dat hij ervan uitgaat dat de Verenigde Naties de Taliban onder druk zullen zetten om zowel het personeel bij het cultureel erfgoed als de voorwerpen en vindplaatsen te beschermen.

De Taliban hebben inmiddels Mes Aynak in handen, een van de belangrijke boeddhistische kloosters in Centraal-Azië, dat net buiten de hoofdstad ligt. Hier werden, naast talloze stoepa’s en beelden, nog tienduizend andere voorwerpen gevonden, waaronder meer dan 2500 munten. Ook het nieuwe museum in de citadel van Herat en enkele kleinere musea en collecties in Kandahar, Ghazni en Balkh zijn in handen van de Taliban.

Welk lot de inwoners van Kaboel te wachten staat, is nog onduidelijk. “Ik ben bekend bij de Taliban, en dat is geen prettige gedachte voor mijzelf en mijn familie,” aldus een deskundige op het gebied van het cultureel erfgoed. Hij voegde eraan toe zich overal in de parken en op de trottoirs van de stad vluchtelingen bevinden. “Maar er zijn geen visa te verkrijgen.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.