Wetenschap

Deze astronomische gebeurtenissen wil je niet missen in 2019

Bereid je voor op verbluffende verduisteringen, een zeldzame planetaire transitie en nog meer wonderen die gedurende het nieuwe jaar aan de nachthemel te zien zijn.donderdag 3 januari 2019

Door Andrew Fazekas
In mei 2012 schijnt een ringvormige zonsverduistering door de wolken boven Tokio. In december 2019 kunnen mensen in heel het Midden-Oosten en heel Azië een soortgelijke eclips met een ‘ring van vuur’ bewonderen.

Terwijl er in 2019 elke maand veel opmerkelijke astronomische fenomenen aan de nachthemel zijn te bewonderen, heeft het nieuwe jaar enkele uitzonderlijke gebeurtenissen voor nachtkijkers te bieden, waaronder een tweetal maansverduisteringen en de zeldzame kans om het silhouet van Mercurius – de planeet die het dichtstbij de zon staat – voor onze thuisster langs te zien trekken.

Hieronder volgen de spannendste gebeurtenissen aan de nachthemel die je alvast in je astronomische agenda voor 2019 kunt aanstrepen.

Verduistering van een ‘superbloedmaan’ – 21 januari

In januari 2018 zal de schaduw van de aarde over de volle maan schuiven, waardoor er een volledige maansverduistering optreedt.

Het nieuwe jaar gaat van start met de kans om een van de populairste shows aan de nachthemel te bewonderen: een totale maansverduistering. Op 21 januari schuift de aarde tussen de zon en de maan door, waarbij de schaduw van onze planeet over de heldere maanschijf trekt en het zilveren hemellichaam in een bloedmaan verandert.

Maansverduisteringen treden alleen op tijdens volle maan, en de maan die eind januari boven de horizon verschijnt, zal groter en helderder dan normaal zijn, wat wordt aangeduid met de term ‘supermaan’. Deze bijzondere samenloop van omstandigheden wordt nog specialer als je bedenkt dat de eerstvolgende maansverduistering de nachthemel pas op 26 mei 2021 zal sieren.

Maansverduistering 101
Maansverduistering 101
Er zijn drie soorten maansverduistering: totaal, gedeeltelijk en penumbraal. In deze video wordt uitgelegd waardoor een maansverduistering ontstaat.

De volledige maansverduistering, wanneer de maan geheel in de kernschaduw van de aarde ligt, zal op 21 januari om 05.41 uur onze tijd beginnen en 62 minuten duren. De gehele, drieënhalf uur durende maansverduistering – waaronder gedeeltelijke verduisteringen vóór en na de volledige eclips – zal te zien zijn in Noord- en Zuid-Amerika, Groenland, IJsland, West-Europa en West-Afrika. Nachtkijkers in Oost-Europa en Oost-Afrika zullen van een gedeeltelijke maansverduistering kunnen genieten, terwijl mensen in het grootste deel van Azië het spektakel helemaal niet te zien krijgen.

De maan en Jupiter – 23 april

De helder stralende planeet Jupiter zal op 23 april uitzonderlijk dicht bij een afnemende, bijna-volle maan komen te staan.

Kort voor lokale zonsopgang zul je de afnemende, bijna-volle maan in het zuiden een fraai duo met de heldere planeet Jupiter zien vormen. Het kosmische paar komt om ongeveer één uur ’s nachts lokale tijd op en zal bij het ochtendgloren hoog aan de zuidelijke nachthemel staan. Hoewel de gebeurtenis met het blote oog al een indrukwekkende gebeurtenis is, zal het duo ook met de verrekijker of amateur-telescoop fraai te bekijken zijn.

Meteorenzwerm ‘Eta-Aquariden’ – 6 mei

De meteorenzwerm van de Eta-Aquariden zal schijnbaar uitgaan van het sterrenbeeld Waterman (Aquarius), waarnaar deze regen van ‘vallende sterren’ is vernoemd.

Terwijl de meteorenzwermen van zowel de Perseïden als de Geminiden in 2019 deels worden verdrongen door het felle schijnsel van de heldere maan, zal een donkere nieuwe maan de Eta-Aquariden tot de mooiste regen van ‘vallende sterren’ in het nieuwe jaar maken.

Meteorenzwerm 101
Meteorenzwerm 101

Astronomen verwachten dat daarbij gemiddeld zo’n dertig meteoren per uur door de noordoostelijke nachthemel zullen schieten. Het spektakel begint op 5 mei om tien uur ’s avonds uur lokale tijd en bereikt zijn hoogtepunt in de vroege ochtend van 6 mei. De afzonderlijke vallende sterren van de Eta-Aquariden zullen vanuit een gebied in het oostelijk deel van de nachthemel lijken te komen, waar in deze tijd van het jaar het sterrenbeeld Waterman (Aquarius) staat, de constellatie waaraan de zwerm zijn naam dankt.

Deze jaarlijkse regen van meteoren dankt zijn faam niet aan het aantal vallende sterren dat is te zien, maar aan de oorsprong ervan: alle meteoren die tijdens de zwerm door de nachthemel schieten, zijn overblijfselen van de komeet Halley, een beroemd brokstuk van ijs en steen dat voor het laatst in 1986 onze buurt in het zonnestelsel heeft bezocht en pas in 2062 zal terugkeren. Maar tot die tijd kunnen we getuige zijn van de gruisdeeltjes die door deze ijzige bezoeker worden achtergelaten en elke maand mei hoog boven ons in de atmosfeer verbranden.

Volledige zonsverduistering – 2 juli

In maart 2015 nam een ruimtevaartuig van de ESA vanuit haar baan om de aarde deze foto van een zonsverduistering.

Op 2 juli 2019 zal de maan tussen de aarde en de zon schuiven, waardoor gelukkige nachtkijkers in de Stille Zuidzee, Chili en Argentinië een adembenemende volledige zonsverduistering te zien zullen krijgen.

De gebeurtenis duurt van 18:55 tot 23:50 uur onze tijd, en de volledige verduistering vindt plaats om 21:23 uur onze tijd. De slag- of kernschaduw van de maan trekt over het zuiden van Zuid-Amerika, van La Serena in Chili tot Buenos Aires in Argentinië. Mensen die in gebieden wonen die in de baan van deze kernschaduw liggen, zullen telkens tweeënhalve minuut kunnen genieten van een volledige verduistering.

Hoeveel manen heeft elke planeet?
Hoeveel manen heeft elke planeet?
Welke planeet in ons zonnestelsel heeft de meeste manen - Saturnus of Jupiter? En meer interessante feiten over de 'natuurlijke satellieten' van de planeten.

Hoewel het hele spektakel, met inbegrip van de volledige verduistering, dus alleen in een smalle strook in deze regio te zien zal zijn, zullen mensen in Ecuador, Brazilië, Uruguay en Paraguay kunnen genieten van een gedeeltelijke zonsverduistering – als het weer en de bewolking het tenminste toelaten.

Gedeeltelijke maansverduistering – 16 juli

Op 16 juli 1969 begonnen NASA-astronauten aan de eerste poging van de mensheid om voet op de maan te zetten. Precies vijftig jaar later zullen de aardbewoners de maanschijf donkerder zien worden als gevolg van een gedeeltelijke maansverduistering.

De gebeurtenis begint op 16 juli om 20:43 uur onze tijd, wanneer de schaduw van de aarde over de maanschijf trekt, en zal circa vijfenhalf uur duren. Het heldere hemellichaam zal worden verduisterd voor mensen in Zuid-Amerika, Europa, Afrika, het zuiden van Azië en Australië. Op het hoogtepunt zal ongeveer zestig procent van de volle maanschijf in de aardschaduw liggen.

Transitie van Mercurius – 11 november

Op deze composietfoto is te zien hoe de zwarte stip van de planeet Mercurius vanaf de aarde gezien voor de zon langs trekt.

Nachtkijkers zullen op 11 november van een zeldzame gebeurtenis kunnen genieten wanneer de planeet Mercurius voor de zon langs schuift. Het minuscule zwarte silhouet van de planeet die het dichtstbij de zon staat, zal gedurende vijfenhalf uur over de zonneschijf trekken. De transitie begint om 13:35 uur onze tijd en zal tot 19.04 uur onze tijd duren.

Als het weer het toestaat, zal de hele transitie in grote gebieden op aarde te zien zijn, waaronder Noord- en Zuid-Amerika, Europa, Afrika en westelijk Azië. Mensen in Centraal- en Oost-Azië, Japan en Australië krijgen niets te zien, omdat het daar op het moment van de transitie nacht is. Wie de gebeurtenis op een veilige manier wil bekijken, zal gebruik moeten maken van een amateur-telescoop met een geschikte zonnefilter. Neem deze zeldzame kans waar, want de vorige transitie van Mercurius vond plaats in 2016 terwijl we pas in 2032 van een volgende editie kunnen genieten.

Ringvormige zonsverduistering – 26 december

Nachtkijkers zullen de zon dit jaar nog voor een tweede keer door de maan afgeschermd zien worden, wanneer op 26 december een ringvormige of annulaire zonsverduistering over het Midden-Oosten en Azië zal trekken. Tijdens een ringvormige zonsverduistering staat de maan verder van de aarde af, zodat haar schijngestalte iets kleiner is dan de zonneschijf. Daardoor wordt de zon niet helemaal afgeschermd en is er een spectaculaire ‘ring van vuur’ te zien.

De volledige annulaire zonsverduistering begint op 26 december om 04:34 uur onze tijd en zal eerst over Saoedi-Arabië en Oman trekken, dan de zuidpunt van India en Sri Lanka aandoen en vervolgens over Sumatra, Singapore en Guam schuiven. Om beschadiging van de ogen te voorkomen moet je ook bij het bekijken van een annulaire zonsverduistering een bril met een speciaal zonnefilter (eclipsbril) of een lasbril gebruiken.

Maansikkel en Venus – 28 december

Bekijk op 28 december een fraaie ontmoeting tussen Venus en de maansikkel.

Het jaar wordt afgesloten met een prachtige ontmoeting tussen de wassende maansikkel en de planeet die de ‘Avondster’ wordt genoemd. Zelfs stedelijke nachtkijkers kunnen het duo ondanks de lichtvervuiling in de avondschemering laag boven de zuidwestelijke horizon zien staan.

Veel kijkplezier!

Bekijk ook: 12x sterrenkijken op de mooiste plekken 

Andrew Fazekas, de ‘Night Sky Guy’, schreef het boek Star Trek: The Official Guide to Our Universe. In maart 2019 verschijnt van zijn hand de tweede druk van The Backyard Guide to the Night Sky. Volg hem op Twitter en Facebook.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer