In de Adriatische Zee ligt al 2200 jaar een Romeins scheepswrak op de bodem. Het kreeg na de vondst in 2016 de naam Ilovik-Paržine 1, vernoemd naar het Kroatische eiland Ilovik waar het voor de kust ligt. In de jaren daarna werd er veel bekend over dit schip, maar Franse en Kroatische wetenschappers hebben nu iets nieuws onthuld: de locaties waar het schip onderweg werd gerepareerd. Daarvoor bestudeerden ze de pollen in de waterdichte lagen van het hout. De studie is vandaag gepubliceerd in vakblad Frontiers in Materials.

Hoe maakte je een schip waterdicht in de Oudheid?

‘Het klinkt als een open deur dat schepen die lange afstanden afleggen reparaties nodig hebben, maar het is niet eenvoudig om dit aan te tonen,’ vertelt de eerste auteur van het onderzoek Armelle Charrié. ‘Pollen zijn erg nuttig gebleken bij het identificeren van de verschillende waterdichte coatings met hetzelfde moleculaire profiel.’

Het waterdicht maken van schepen was een technische vaardigheid die mensen ook in de Oudheid al beheersten. Ze maakten gebruik van natuurlijke materialen die in de directe omgeving verkrijgbaar waren. Daardoor ontwikkelde iedere regio zijn eigen expertise, schrijven de wetenschappers in hun onderzoek.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Zo maakten ze in het Midden-Oosten vooral gebruik van bitumen, dat daar aan de oppervlakte lag. Schepen die op de Atlantische Oceaan, Middellandse Zee en de Adriatische Zee voeren, werden vaak ingesmeerd met pek, een zwart en plakkerig teer dat je verkrijgt door dennenhout onder speciale omstandigheden te verbranden. Sporen daarvan vonden de onderzoekers ook op de Ilovik-Paržine 1.

Pek was hoofdbestanddeel van de coatings

Voor hun analyse maakten de onderzoekers gebruik van massaspectrometrie. Die techniek wordt gebruikt om de isotopen en moleculen in chemische en biologische mengsels te identificeren en te kwantificeren. Met andere woorden: erachter komen uit welke stoffen de coatings op het wrak precies bestaan.

Het team analyseerde tien verschillende monsters en zag dat in alle monsters moleculen van dennenbomen aanwezig waren. Dat wijst erop dat pek het hoofdbestanddeel was van de coatings. Omdat pek kleverig is, kan het stuifmeel uit de directe omgeving vasthouden en bewaren. ‘Dat maakte het mogelijk om de plantensoorten te identificeren die in de directe regio aanwezig waren toen het schip gebouwd of gerepareerd werd,’ zegt Charrié.

Leestip: Hoe een schipbreuk in 1120 een middeleeuwse dynastie ten val bracht

Een van de tien monsters week af van de andere. Dat bestond voornamelijk uit bijenwas en teer, een mengsel dat Griekse scheepsbouwers zopissa noemden.

Pollen onthullen een route door de Middellandse Zee

De pollen die werden gevonden in het Romeinse scheepswrak lieten een grote diversiteit zien. Ze waren zowel afkomstig uit landschappen langs de kust van de Adriatische- en de Middellandse Zee, als van gewassen die groeien in valleien en meer bergachtige regio’s. De onderzoekers vonden ook sporen van mediterrane struikgewassen.

Het onderzoek bracht ook aan het licht dat het schip waarschijnlijk vier tot vijf verschillende batches aan coatings heeft gekregen. De achtersteven en het centrale deel waren met dezelfde coating ingesmeerd, terwijl de drie coatinglagen op de boeg van elkaar verschilden. Dit kan erop wijzen dat het schip meerdere keren succesvol is opgelapt met materialen van verschillende locaties in het Middellandse Zeegebied.

Gebouwd in Zuid-Italië, gerepareerd onderweg

Eerder onderzoek had al uitgewezen dat het schip hoogstwaarschijnlijk is gebouwd in Brundisium, het huidige Brindisi in Italië. De ballaststenen – bedoeld om een schip stabiel te houden – kwamen daarvandaan. Omdat ballast een permanente toevoeging is aan een schip, is het aannemelijk dat het in die regio gebouwd is.

Uit het pollenonderzoek bleek dat sommige coatings inderdaad uit die regio kwamen. Andere lagen zijn waarschijnlijk op andere locaties langs de route aangebracht op het schip, waaronder het noordoosten van de Adriatische kust, waar het scheepswrak is gevonden.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!