Deze nieuw ontdekte ‘oer-carnivoor’ was groter dan een ijsbeer

Zo'n 22 miljoen jaar geleden was Simbakubwa een angstaanjagend roofdier, dat beschikte over een heleboel vlees verslindende tanden, aldus paleontologen.Friday, April 19, 2019

Door Catherine Zuckerman
Simbakubwa kutokaafrika, een gigantische carnivoor die we kennen dankzij een groot deel van een kaak en stukjes van zijn schedel en skelet die werden gevonden in Kenia, hoorde bij een uitgestorven groep dieren die hyaenodon wordt genoemd.

Het handjevol mysterieuze fossielen bleef tientallen jaren lang onopgemerkt en veilig opgeborgen in een la in het Nairobi National Museum in Kenia. Maar uit een onderzoek naar de oeroude resten blijkt nu dat ze toebehoorden aan een enorm, vleesetend zoogdier, nog groter dan een ijsbeer. De nieuw beschreven soort kreeg de naam Simbakubwa kutokaafrika.

Zoals onlangs te lezen viel in het vakblad Journal of Vertebrate Paleontology,liep dit machtige roofdier zo'n 22 miljoen jaar geleden op aarde rond. Hoewel Simbakubwa Swahili is voor ‘grote leeuw', was deze gigant geen grote kat. Het gaat om het oudst bekende lid van een groep uitgestorven zoogdieren die ‘hyaenodonten’ worden genoemd. Die naam kregen ze omdat hun tanden lijken op die van hyena's, hoewel de groepen verder niet verwant zijn.

Deze ontdekking werpt meer licht op de evolutionaire verbanden binnen deze groep immense vleeseters, die aan de top van de voedselketen stonden in dezelfde Afrikaanse ecosystemen waarin ook vroege soorten apen evolueerden. Onderzoekers kunnen aan dehand van het fossiel bovendien meer inzicht krijgen in de vraag waarom deze toppredatoren uiteindelijk niet wisten te overleven.

Deze vondst “biedt ons een kans om die andere minder bekende vleesetende roofdieren te leren kennen,” zegt  Jack Tseng, een evolutionair bioloog en palentoloog van gewervelden aan de Amerikaanse University at Buffalo die niet bij het onderzoek betrokken was.“Nog voordat de voorouders van de bekende moderne carnivoren zoals leeuwen, hyena's en wolven waren ontstaan, heersten deze hyaenodonten over de wereld van de roofdieren."

Flink stel kiezen

In 2013 was paleontoloog Matthew Borthsbezig met onderzoek in het museum in Nairobi voor zijn proefschrift op het gebied van hyaenodonten. Hij vroeg een curator of hij de monsters in het bezit van het museum mocht bekijken. Hij trof de bijzondere fossielen aan in een kast die hoorde bij een deel van de collectie waar ‘hyena's’ op stond.

De schedel van een moderne leeuw uit Kenia (boven) ligt naast de linkerkaak van de 22 miljoen oude carnivoor Simbakubwa kutokaafrika.

De fossielen waren tussen 1978 en 1980 gevonden bij een opgraving bij Meswa Bridge, in het westen van Kenia. Borths nam contact op met  Nancy Stevens, een paleontoloog aan de University van Ohio en een ‘National Geographic grantee’ (een wetenschapper met een beurs van National Geographic), die in Tanzania een belangrijke vindplaats had ontdekt van fossielen die slechts een paar miljoen jaar ouder zijn. Hun lot werd bezegeld toen Stevens aan Borths vertelde dat zij precies diezelfde la had geopend toen ze in Nairobi werkte, en ook met verwondering naar de inhoud had gekeken.

“Het was net of wij elkaar aanvoelden, zo van: Dit is echt bijzonder, we moeten hier iets mee!”, vertelt Borths. Later vroeg Stevens aan Borths of hij bij haar in het lab wilde komen werken als onderzoeker. In 2017 keerden de twee gezamenlijk terug naar het Nairobi National Museum om de monsters te analyseren en beschrijven. Het bleek te gaan om de kaak van het dier, maar ook om stukjes van zijn skelet, schedel en tanden.

Carnivoren staan vaak bekend om hun hoektanden waarmee ze hun prooien kunnen grijpen, maar de kiezen daarachter zijn ook belangrijk.

Op deze illustratie is te zien hoe een moderne mens zich qua omvang verhoudt tot de Simbakubwa kutokaafrika.

“Achter in hun bek vindt het echte verslinden van vlees plaats,” zegt Borths. Alle moderne carnivoren, zoals katten, honden, wasberen, wolven en beren, hebben één paar van dat soort door vlees snijdende kiezen. Hyaenodonten hadden drie paar.

“Dit dier had een heleboel 'zaagtanden',” aldus Borths.

Los van hun angstaanjagende effect, waren de kiezen van belang voor de onderzoekers om een volledig beeld te krijgen van de uitgestorven soort. Zonder goed bewaarde kiezen “is het net of je stukjes van verschillende kanten van een puzzel hebt, en niets om de stukjes te verbinden,” aldus Borths.

Simbakubwa “brengt informatie over tanden, een beetje informatie over de schedel en een beetje informatie over het skelet samen, waardoor veel van het her en der verspreide materiaal kan worden verbonden. Zo ontstaat er een context voor deze hele groep van reuzenvleeseters,” stelt hij.

“Deze wetenschap is zeker indrukwekkend,” voegt Tseng daaraan toe. “Als je een nieuwe ontdekking doet van zo'n groot schepsel in de faunawereld en in het ecologische voedselnetwerk, moet je weer opnieuw nadenken over de precieze interacties tussen roofdier en prooidier.”

Aanpassen of sterven

Een van de doelstellingen van het onderzoek, dat voor een deel werd gefinancierd door de National Geographic Society, was om te bepalen welke plek Simbakubwainneemt in zijn stamboom, vertelt Borths.

“Als je eenmaal hebt uitgezocht wat de relatie tussen deze dieren was, kun je bijvoorbeeld een inschatting gaan maken van de omvang van de gezamenlijke voorouder van deze dieren, en kun je gaan bedenken hoe de wereld eruitzag toen die hypothetische gezamenlijke voorouder leefde,” zegt hij. “Je kunt een beetje met de gegevens experimenteren, om erachter te komen hoe dat soort grote evolutionaire ontwikkelingen zich verhouden tot andere veranderingen, zoals van het klimaat of van verschuivingen van continenten.”

Toen Afrika 20 miljoen jaar geleden dichter bij Eurazië kwam te liggen, begonnen de dieren op de verschillende continenten zich te vermengen, waardoor er een ecologische uitwisseling plaatsvond waar “de nodige ellende uit voortkwam,” aldus Borths. En naar mate de continentale drift doorging en het gebied rond de Grote Slenk in Oost-Afrika begon te stijgen, veranderden ook de oceaanstromingen.

“Al die elementen samen vormen zeer fascinerende natuurlijke experimenten in hoe verschillende groepen zich aanpassen,” legt Borths uit.

Hoewel Simbakubwa groot en de baas was, haalde hij het niet, en waren ook zijn verwanten uitgestorven tegen het eind van het Mioceen, circa vijf miljoen jaar geleden. Maar waarom was dat?

Het dier “was niet gemaakt om te falen”, stelt Borths. Nadat de hyaenodonten waren ontstaan in Afrika en zich naar Azië en Europa hadden verspreid, wist de soort lang voort te bestaan. Maar het lijkt erop alsof deze hypercarnivoren, dieren die per definitie meer dat 70% van hun calorieën krijgen uit vlees, slachtoffer werden van een snel veranderende omgeving.

Moderne hypercarnivoren, als leeuwen, hyena’s tijgers en wolven, “horen tot de meest bedreigde diersoorten die we kennen en dat is deels omdat ze zo gevoelig zijn voor verstoring van hun leefomgeving,” stelt Borths. Omdat de populatie hypercarnivoren relatief klein is vergeleken met andere soorten, hebben zij het meest te lijden van wijzigingen in de voedselketen.

“Er is iets dat Simbakubwa de das om heeft gedaan,” aldus Borths. “De veranderingen gingen te snel, de populaties prooidieren kwamen niet snel genoeg terug, en deze gevaartes raakten uiteindelijk uitgestorven.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

LEES VERDER

Wetenschap

Grootste T. rex ter wereld ontdekt

<em>Met een gewicht van bijna tien ton was het dier veel zwaarder dan een grote olifant, waaruit blijkt dat deze vleesetende dinosauriërs ouder en groter werden dat tot nu toe werd gedacht.</em>
Wetenschap

Verrassend DNA ontdekt bij prehistorische mensen uit Zuid-Europa

<em>Uit onderzoek naar achtduizend jaar aan genetisch erfgoed uit Spanje en Portugal komt een opmerkelijk gecompliceerd beeld naar voren.</em>

Dit was de grootste vogel die ooit heeft geleefd

De reusachtige olifantsvogel was drie meter hoog en woog meer dan een grizzlybeer, bevestigt nieuw Brits onderzoek.
Lees meer