Dodelijk virus verspreidt zich onder zeezoogdieren nu Noordpoolijs smelt

Nu de klimaatverandering steeds sneller verloopt, vrezen wetenschappers dat het virus, dat tot nu toe alleen in Europese wateren is aangetroffen, naar de Westkust van de VS kan overslaan.maandag 11 november 2019

Toen in 2004 bij zeeotters in Alaska de zeehondenziekte (phocine distemper virus; PDV) werd vastgesteld, waren wetenschappers verbaasd. De ziekteverwekker uit het geslacht van de morbillivirussen, waartoe ook virussen behoren die ziekten als mazelen veroorzaken, was alleen in Europa en aan de Oostkust van Noord-Amerika aangetroffen.

“We begrepen niet hoe een virus uit de Atlantische Oceaan in deze zeeotters terecht was gekomen. Het is geen diersoort die over grote afstanden trekt,” zegt Tracey Goldstein, een wetenschapper van de University of California in Davis die bestudeert hoe ziekteverwekkers zich door mariene ecosystemen verspreiden.

Met behulp van vijftien jaar aan gegevens, die tussen 2001 en 2016 werden vergaard, konden Goldstein en haar onderzoeksteam pieken in het optreden van de zeehondenziekte in verband brengen met perioden waarin het pakijs op de Noordpool slonk. Die afname moet zeeotters ertoe hebben gebracht hun verspreidingsgebied naar het westen te verplaatsen, waar ze het virus in nieuwe gebieden hebben geïntroduceerd. De resultaten van de studie, die vorige week werd gepubliceerd in het tijdschrift Scientific Reports, wijzen erop dat de klimaatverandering mogelijk nieuwe trajecten voor de verspreiding van de ziekte heeft geopend.

Van Europa naar Noord-Amerika

De zeehondenziekte werd voor het eerst in 1988 in het noorden van Europa vastgesteld, waar naar schatting 18.000 zeehonden aan de aandoening stierven. Een tweede uitbraak deed zich voor in 2002. Het is onduidelijk waar de zeehondenziekte vandaan komt. In sommige studies is geopperd dat de ziekte in het Noordpoolgebied zelf is ontstaan, maar variëteiten van het virus zijn bij tientallen dieren aangetroffen. Zo worden huishonden in de regio door plaatselijke dierenartsen geregeld ingeënt tegen de nauw verwante hondenziekte.

Net als bij honden leidt het virus bij zeehonden tot ademhalingsproblemen, afscheiding uit de neus en ogen, koorts en – bij zeezoogdieren – ongecoördineerde zwembewegingen. De ziekte wordt overgedragen door direct contact of aanraking met besmette uitwerpselen. “Bekend is dat het virus zich vrij gemakkelijk onder zeezoogdieren verbreidt,” zegt Shawn Johnson, plaatsvervangend hoofd diergeneeskunde van The Marine Mammal Center in Sausalito, Californië.

De eerste grote uitbraak van de zeehondenziekte aan de Oostkust van de VS deed zich voor in 2006. In het afgelopen jaar heeft de National Oceanic and Atmospheric Administration (NOAA) van Maine tot Virginia een in de ogen van deze dienst abnormaal hoog aantal dode zeehonden geregistreerd. Uit tests bleek dat de zeehondenziekte de voornaamste boosdoener was.

Om te reconstrueren wanneer en hoe de zeehondenziekte zich vanuit het noorden van Europa naar de kustwateren van Alaska in het noorden van de Stille Oceaan heeft kunnen verspreiden, keken Goldstein en haar team naar onderzoeken en gegevens uit weefselmonsters die waren afgenomen bij 2530 levende en 165 dode zeehonden die de laatste jaren van hun leven op het pakijs van de Noordpool hadden doorgebracht. Vervolgens bestudeerden ze gegevens over de maximale seizoensgebonden uitbreiding van het Arctisch pakijs. Jaren waarin die uitbreiding gering was, werden gevolgd door een toename van het aantal geïnfecteerde zeehonden. Het jaar 2016 was het laatste waarvan de gegevens werden onderzocht. In de afgelopen drie jaar is de maximale uitbreiding van het pakijs op de Noordpool steeds geringer geworden.

Nieuwe besmettingstrajecten

Door de afname van het pakijs ontstaan tussen de Atlantische en de Stille Oceaan nieuwe trekroutes voor zeezoogdieren via het Noordpoolgebied. Volgens Goldstein kan het afweersysteem van de dieren ook zijn verzwakt door de noodzaak om over grotere afstanden naar voedsel te zoeken, zodat ze kwetsbaarder worden voor ziekten.

Omdat zeezoogdieren jaarlijks naar het Noordpoolgebied trekken, kan de ziekte zich in die regio vermeerderen en verbreiden. “Het Noordpoolgebied zou de ideale smeltkroes voor het overbrengen van de ziekte kunnen zijn,” zegt Johnson.

Het virus is nog niet in Californië aangetroffen, naar volgens Johnson blijven hij en andere wetenschappers waakzaam. Het gevaar bestaat dat de ziekteverwekker naar het zuiden oprukt, zegt hij.Veel van de Californische zeezoogdiersoorten trekken naar het noorden en komen daar in contact met dieren in gebieden waar de ziekte is vastgesteld.

Kijk hoe zeeluipaarden spelen en jagen in Antarctica
Hier zie je hoe National Geographic fotograaf Paul Nicklen duikt met deze gevaarlijke dieren, waar veel misverstanden over bestaan.

Het is mogelijk om sommige soorten tegen zeehondenziekte in te enten, maar volgens wetenschappers is het te ingewikkeld dat op voldoende uitgebreide schaal te doen om de verbreiding van de ziekte tot staan te brengen. Hawaïaanse monniksrobben worden geregeld tegen de zeehondenziekte ingeënt. Van die soort leven er nog naar zo’n 1400 exemplaren in het wild, en hoewel de ziekte zich nog niet naar het zuiden heeft verspreid, zouden de gevolgen daarvan volgens natuurbeschermers zorgwekkend zijn.

Volgens Goldstein zijn er nog veel onduidelijkheden over het virus en over de vraag hoe de ziekteverwekker zich als gevolg van de afname van het pakijs verder zal ontwikkelen. Naast de zeehondenziekte houdt men volgens Johnson ook andere infectieziekten in de gaten die als gevolg van de klimaatverandering in opmars zijn, waaronder leptospirose of de ‘rattenziekte’, een bacterie die van zoogdieren op de mens kan worden overgedragen, en de versterkte bloei van algensoorten die vissen besmetten met een gif dat bij zoogdieren tot hersenbeschadigingen kan leiden.

“We moeten waakzaam zijn en onze ogen goed de kost geven,” zegt Johnson. “Er zouden grote veranderingen kunnen optreden in de ziekten die rondgaan.”

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

lees verder

Permafrost op de Noordpool ontdooit sneller dan verwacht

De permafrost ontdooit in hoger tempo dan verwacht. Door de koolstof die daarbij vrijkomt, zal de planeet mogelijk nog sneller opwarmen. 

Waarom de Noordpool meer plastic bevat dan andere plekken

Plastic belandt via oceaanstromen en door de lucht in het hoge noorden en hoopt zich daar op - soms ook in de dieren die daar leven.
Lees meer