Waarom ‘seizoensdepressie’ ook in de zomer kan optreden

Al tientallen jaren weten artsen dat ‘seizoensgebonden depressie’ zich ook ’s zomers kan voordoen. Veel patiënten zijn zich niet bewust van de aandoening, die lastiger is te bestrijden dan winterdepressie.

Friday, August 28, 2020,
Door Julia Sklar
Terwijl winterdepressie wordt veroorzaakt door korter wordende dagen met weinig daglicht, kunnen bij de zomerversie van ...

Terwijl winterdepressie wordt veroorzaakt door korter wordende dagen met weinig daglicht, kunnen bij de zomerversie van seizoensgebonden depressie talloze factoren een rol spelen, van hoge temperaturen en luchtvochtigheid tot een hoge dichtheid aan pollen in de lucht.

Foto van Li Hui

Vorige zomer plande Cristina Flores een twee weken durende reis met de auto door het Amerikaanse Midwesten, waarbij ze langs de oever van de rivier de Ohio, door de plains van Iowa en verder zou rijden. Elke staat die ze zou bezoeken, zou haar wat dichter bij haar doel brengen om alle vijftig staten van de VS minstens eenmaal te bezoeken. Maar de dag voordat ze zou vertrekken, zegde Flores de trip abrupt af, waardoor ze de borg voor de diverse Airbnb-accommodaties die ze had geboekt, kwijtraakte. Ze was te depressief om het huis te verlaten.

Het was zeker niet de eerste maar wel de zwaarste episode die ze zich kan herinneren van een seizoensgebonden depressie die het hele jaar door sluimert en beheersbaar is, maar in de zomer des te harder toeslaat. Flores (43), lerares op een middelbare school in het zuiden van Virginia, vertelt dat ze als scholiere al merkte dat haar stemming met het seizoen wisselde, maar ze werd pas in de zomer van 2010 gediagnosticeerd met seizoensgebonden depressie. Achteraf bezien denkt ze dat ze al vanaf haar kinderjaren last heeft van zomerdepressie.

“Mijn ouders dachten altijd dat ik me verveelde en niet genoeg om handen had,” zegt zij. “Als volwassene realiseer ik me dat veel van de problemen in mijn jeugd duidelijk met psychische gezondheid te maken hebben gehad.” 

Zonder dat ze het wist, kampte Flores met een aandoening die met de term ‘zomerdepressie’ wordt aangeduid, het vaak niet herkende, zeldzamere en moeilijker te behandelen broertje van de welbekende winterdepressie. Mensen met winterdepressie hebben last van lusteloosheid en een verhoogde slaapbehoefte en eetlust, met gewichtstoename als gevolg. Maar ze kunnen hun symptomen vrij goed behandelen met lichttherapie, waarbij ze geregeld worden blootgesteld aan licht met een golflengte die natuurlijk daglicht nabootst. Gebleken is dat patiënten hun winterdepressie beheersbaar kunnen houden als ze zich gedurende minstens een half uur per dag aan die behandeling onderwerpen.

Daarentegen hebben mensen die aan zomerdepressie lijden last van rusteloosheid en slapeloosheid, verlies aan eetlust en gewichtsverlies. Ook lopen ze meer kans om suïcidale gedachten te ontwikkelen dan mensen met winterdepressie. 

En hoewel winterdepressie altijd op gang wordt gebracht door de aanhoudend donkere dagen van het seizoen, kan de zomerversie door verschillende omgevingsfactoren worden veroorzaakt, waaronder hoge temperaturen en luchtvochtigheid, en zelfs een hoge dichtheid aan pollen in de lucht. Deze variabele oorzaken maken het lastig om een behandeling te ontwikkelen die zomerdepressie beheersbaar maakt. Sommige mensen blijven in de zomermaanden zoveel mogelijk binnen, maar dat is vaak onhaalbaar, aangezien de sociale druk om er ’s zomers op uit te trekken en van het mooie weer te genieten zo ongelooflijk hoog is.

Hoewel artsen al zo’n veertig jaar bekend zijn met het fenomeen zomerdepressie, wordt de aandoening nog niet goed begrepen. De weinige onderzoeken die naar zomerdepressie zijn verricht, stammen uit de jaren negentig en nul en zijn sindsdien niet bijgewerkt of opgevolgd. 

Foto van Li Hui

“Terwijl het onderzoek naar winterdepressie enorm op gang is gekomen, zijn er maar weinig mensen die wat betreft de zomerse versie de fakkel dragen,” zegt Kelly Rohan, directeur klinische opleidingen aan de University of Vermont en een psychologe die al sinds 1993 onderzoek doet naar seizoensgebonden depressies.

Zomerdepressie is vrij zeldzaam en wordt vaak niet door artsen herkend. Samen met het gebrek aan onderzoek is dat de reden dat de meeste mensen waarschijnlijk nog nooit van de aandoening hebben gehoord. Voordat ze voor dit artikel werd geïnterviewd, vertelde Flores dat ook zij tot die mensen behoorde; ze maakte zelfs grapjes met haar therapeute dat ze last had van “een omgekeerde winterdepressie.”

“Mensen vinden het raar of denken dat ik een grapje maak. Niemand begrijpt waarom je een afkeer van de zomer hebt,” zegt Flores. “Omdat ik zo dol ben op koude en donkere dagen, grappen we vaak dat ik een grotbewoonster ben die graag in haar hol blijft. Maar mensen begrijpen het niet echt.”

Sombere zomerdagen

Terwijl winterdepressie een beetje bij het seizoen hoort, vooral in noordelijker streken, is er nog relatief weinig bekend over zomerdepressie, deels omdat de aandoening zeldzaam lijkt te zijn. Net als winterdepressie varieert het aantal gevallen van zomerdepressie lichtjes naar breedtegraad, maar in een veel minder duidelijk patroon.

Uit een onderzoek in 1990 bleek dat 9,7 procent van de inwoners van Nashua in het noordelijke New Hampshire last hadden van winterdepressie, terwijl slechts een half procent van hen symptomen van zomerdepressie vertoonden. Maar als we inzoomen op Sarasota in het zonnige Florida, zien we dat het aantal mensen met winterdepressie daalt naar 1,4 procent terwijl het aantal inwoners met zomerdepressie toeneemt tot 1,2 procent – nog altijd een laag percentage, maar aanzienlijk hoger dan in de meest noordelijke stad die in het onderzoek werd bestudeerd.

Omdat de aandoening zo zeldzaam is en er zoveel omgevingsfactoren een rol bij spelen, slaagden onderzoekers er aanvankelijk niet in om zomerdepressie duidelijk te omschrijven en te behandelen, een tekortkoming die nog is verergerd door de tientallen jaren waarin de aandoening amper werd herkend.

 “Een stoornis wordt bekender als je er een welomschreven behandeling tegen hebt. Dat is het geval met winterdepressie,” zegt Norman Rosenthal, de psycholoog die in 1984 als eerste de seizoengebonden depressie identificeerde. “Maar als het om de zomerversie gaat, kan ik je hooguit wat tips geven, maar geen eenvoudige en goed werkende behandelingen als bijvoorbeeld lichttherapie aanbevelen.”

Foto van Li Hui

Vooral voor vrouwen, die in het algemeen een grotere kans lopen om een seizoensgebonden depressie te ontwikkelen, is het hebben van een zeldzame psychologische aandoening moeilijk. Gebrek aan onderzoek gaat vaak gepaard met een gebrek aan kennis bij instellingen voor geestelijke gezondheidszorg, waardoor vrouwen die zich met klachten melden vaak worden gezien als patiënten met een gebrek aan eigenwaarde en problemen met hun uiterlijk als gevolg van het dragen van blote zomer- en badkleding. 

“Het is lastig om de vinger te leggen op zomerdepressie, maar denk niet dat het geen ‘echte’ aandoening is. Het is een echte aandoening,” zegt Rosenthal.

Verjagen van de zomerblues

Meer aandacht voor psychische aandoeningen bij het brede publiek heeft een positieve uitwerking op het omgaan met de symptomen, en dat geldt ook voor seizoensgebonden depressies, vooral omdat ons welzijn vaak op subtiele wijze door sociale normen wordt belast. Ook al heeft de overgrote meerderheid van de bevolking ’s winters geen last van duidelijke episoden van depressie, toch weten veel mensen hoe het voelt om je in de donkere maanden wat somber te voelen en weinig contact met anderen te zoeken. 

Het tegenovergestelde scenario geldt voor de zomer. De meeste mensen geven de voorkeur aan warm weer, wat tot gevoelens van vervreemding en isolatie kan leiden bij mensen voor wie de zomer allerminst het favoriete seizoen is.

Laura Price Steele (33) uit Wilmington, North Carolina, kampt met zomerdepressie. Volgens haar merkt ze het hele jaar door dat ze niet op één lijn zit met de rest van de bevolking. “Ik voel me meer in overeenstemming met de wereld als het donkerder en kouder is, terwijl de rest zich juist een beetje moe en ellendig voelt,” zegt Steele.

Maar die gevoelens kunnen ook serene momenten opleveren. De droge, koude lucht, de stille sfeer en de beschutting van de winterse duisternis maken haar juist vitaler, zegt zij. Terwijl iedereen zijn leven een tandje lager zet en zich ingraaft, wordt Steele juist productiever en energieker. Ze kan zich beter concentreren en meer van de wereld genieten. Hetzelfde geldt voor Flores, die weliswaar haar zomervakantie heeft afgelast, maar zich niet uit het veld laat slaan en voor november met haar man een reis naar IJsland heeft geboekt.

Mensen met zomerdepressie gebruiken uiteenlopende manieren om hun aandoening beheersbaar te houden, zoals gesprekstherapie, medicatie en het afzeggen van veeleisende activiteiten als reizen. Ook doen ze meer dan de gemiddelde zomerliefhebber een beroep op de airconditioning om de hitte te verdrijven.

In 1987 bleek uit een casestudie naar twaalf patiënten met zomerdepressie dat ze met een ietwat extreme aanpak hun aandoening konden bestrijden. Een vrouw met zomerdepressie ging vijf dagen lang niet de deur uit, verbleef in een vertrek met airconditioning en nam meerdere keren per dag een koude douche van een kwartier. Dat werkte, maar de oplossing bleek in het echte leven niet haalbaar. Bovendien merkte de vrouw dat de symptomen terugkeerden zodra ze zich weer buiten haar afgesloten omgeving waagde.

Met het oog op de opwarming van de aarde zal de ontwikkeling van praktischer behandelmethoden steeds belangrijker worden. De klimaatverandering heeft nu al negatieve gevolgen voor de geestelijke gezondheid, en zowel Rosenthal als Rohan denkt dat de door menselijke activiteit veroorzaakte opwarming het aantal gevallen van zomerdepressie zal doen toenemen. Neem de hittegolven in Siberië of de toenemende dichtheid aan pollen in de lucht op het hele noordelijk halfrond: bevolkingsgroepen die nooit eerder zijn blootgesteld aan factoren die tot zomerdepressie kunnen leiden, krijgen er nu steeds vaker mee te maken. Mensen die aan winterdepressie lijden en de voorkeur geven aan de zomer, kiezen vaak voor een leven in een warm en vochtig klimaat, maar ook zij kunnen geleidelijk aan hun plezier in de steeds hetere zomers gaan verliezen. 

“Als ze geen airconditioning hebben om zich te beschermen tegen de toenemende hitte en vochtigheid als gevolg van de opwarming van de aarde, zouden ze zelfs een dubbele seizoensgebonden depressie kunnen ontwikkelen,” zegt Rohan.

Maar door een wrede speling van het lot hebben zowel Flores als Steele in de zomer van deze pandemie – waarin het aantal gevallen van depressie en angststoornissen in het algemeen juist sterk is toegenomen – voor het eerst sinds lange tijd vrij weinig last van symptomen. Steele en haar echtgenote hebben in juni zelfs een nieuwe baby gekregen, maar de stress van het ouderschap tijdens een pandemie lijkt beheersbaar zolang er een reden is om binnenshuis in de koelte te blijven.

Voor haar geen zwembadfeestjes, strandbezoekjes of barbecues in de achtertuin. Zelfs afspraken buitenshuis, met inachtneming van anderhalve meter afstand en een mondkapje op, kunnen worden vermeden met een sociaal aanvaardbaar excuus, zonder dat ze hoeft uit te leggen dat ze aan een onbegrepen stemmingsstoornis lijdt. De zomer is dit jaar in feite afgelast, en sommige mensen vinden dat helemaal niet erg.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees meer