Het is 8 maart 2014. Onderweg van Kuala Lumpur naar Beijing verandert vlucht MH370 plotseling van koers richting de Indische Oceaan. Kort daarna verdwijnt het toestel van de radar. De Boeing 777 van Malaysia Airlines, met aan boord 239 passagiers, stort met lege brandstoftanks neer in zee.
Een van de grootste zoekacties in de geschiedenis van de luchtvaart volgt. Zonder succes. In de maanden na de ramp spoelen er her en der wel kleine brokstukken aan, maar grote wrakstukken en stoffelijk overschotten van passagiers worden niet gevonden. De crash van vlucht MH370 is voer voor de wildste speculaties, maar sluitende antwoorden blijven uit.
Toch gloort er nu weer hoop. Wetenschappers van de University of South Florida publiceerden in het vakblad AGU Advances over een bijzondere nieuwe zoekmethode. Met in de hoofdrol: zeepokken. De schelp van deze kleine kreeftachtige herbergt namelijk informatie over zijn reisroute door het zeewater. En dus eventueel óók over het wrak van vlucht MH370.
Schelp als grote forensische database
‘De samenstelling van een zeepokschelp is in feite één grote forensische database voor rondzwervend afval in zee,’ stelt Gregory Herbert. De marien ecoloog en zijn internationale team buigen zich sinds 2015 over het MH370-mysterie.
‘Aanleiding voor ons onderzoek was de aangespoelde vleugelklep van het vermiste vliegtuig op het eiland Reúnion in de Indische Oceaan. Deze bleek bezaaid met zeepokken. Ik had direct door: deze kleine zeewezens kunnen ons mogelijk meer vertellen over de crashlocatie,’ aldus Herbert.
Een dagboek van het zeewater
Hoe dat werkt? Vergelijk de schelpen van zeepokken en andere ongewervelde zeedieren met de jaarringen van bomen. De groei ervan geschiedt laagje voor laagje, en de exacte chemische samenstelling van deze lagen wordt beïnvloed door externe factoren als de temperatuur en het zuurstofgehalte – bij bomen in de lucht, bij zeepokken in het water.
‘Stel je zo’n schelp voor als een dik boek, waar de zeepok naarmate hij groeit steeds een nieuwe pagina aan toevoegt,’ legt Nasser Al-Qattan uit, geochemicus aan de Universiteit van Koeweit en eveneens betrokken bij de ontwikkeling van de nieuwe onderzoeksmethode. ‘Het ontcijferen van de chemische compositie van elk laag biedt als het ware een dagboek van het zeewater, en dus de reisgeschiedenis, van de zeepok.
Hoe herleid je de reis van een zeepok?
Het ontwikkelen van een methode om de informatie in zo’n schelp te kunnen ontcijferen, kostte Herbert en zijn team acht jaar. Zij kweekten daarvoor zelf zeepokken, waarbij de temperatuur van het water waarin de diertjes leefden, steeds werd aangepast.
Vervolgens werd de chemische samenstelling van de schelp bestudeerd. Of eigenlijk: gedecodeerd. Het resultaat is een soort van codeboek, waarbij men nu precies weet welke samenstelling de schelp, bij welke zeewatertemperatuur heeft.
‘Dat zulke informatie verborgen zat in zeepokschelpen was al bekend, maar het daadwerkelijk ontcijferen ervan was het probleem,’ stelt oceanograaf David Griffin, die zelf niet betrokken was bij deze zeepokkenstudie. ‘En dat laatste is precies wat Herbert en zijn team voor elkaar hebben gekregen.’
Hoe nu verder?
De code van de zeepokschelpen kraken is één, deze omzetten in de daadwerkelijke reisroute van bijvoorbeeld een wrakstuk waarop de diertjes leven, is een lastige tweede. De volgende stap is om Herberts ‘codeboek’ te combineren met reeds bekende historische data over watertemperatuur- en stroming in de Indische Oceaan.
‘Theoretisch gezien zouden zeepokken ons zo terug moeten leiden naar de crashlocatie,’ aldus Herbert. ‘Hoe dan ook gaan ze ons helpen het zoekgebied te verkleinen.’ Want juist dat zoekgebied – gelegen ten westen van Australië en ook wel de ‘zevende boog’ genoemd – staat volgens hem bekend om de grote temperatuurschommelingen van het zeewater.
Zover is het echter nog niet. En daarbij zijn zowel wetenschappelijke als politieke hobbels te nemen. Sinds 2018 bestempelen de Maleisische autoriteiten het MH370-mysterie officieel als cold case. Alleen bij ‘nieuw’ en ‘geloofwaardig’ bewijsmateriaal zullen zij de zaak heropenen, en een nieuwe zoektocht naar het wrak optuigen.
Al-Qattan is niettemin even hoopvol als gemotiveerd: ‘Wat ons onderzoeksteam dag in dag uit drijft, is de nabestaanden van deze verschrikkelijke vliegramp uiteindelijk definitief ontdoen van die knagende onzekerheid.’
