Na meer dan 140 jaar bouwen nadert de Sagrada Família in Barcelona nu een belangrijke mijlpaal. In het jaar waarin de stad de honderdste sterfdag van architect Antoni Gaudí herdenkt, is de centrale toren van de basiliek voltooid. Met het nieuwe kruis bovenop is het gebouw nu de hoogste kerk ter wereld. Toch betekent dit niet dat Gaudí’s beroemdste project eindelijk is afgerond.
Een kerk die Gaudí nooit voltooid zag worden
Al meer dan een eeuw torent de Sagrada Família uit boven Barcelona. Dat de bouw zo lang zou duren, was nooit de bedoeling. ‘De belangrijkste reden dat de Sagrada Família niet tijdens Gaudí’s leven werd voltooid, is dat er simpelweg geen geld was,’ zegt historicus Michael Eaude, auteur van een biografie over de architect.
Leestip: Weg uit de drukte in Barcelona? Bezoek deze 5 steden in Catalonië
Opmerkelijk genoeg was Gaudí niet eens degene die het idee voor de basiliek bedacht. Dat kwam van een uitgever en boekhandelaar uit Barcelona die na een reis naar Rome in 1872 droomde van een groot religieus monument. De kerk moest volledig worden betaald uit particuliere donaties, zonder steun van de staat of het Vaticaan.
Het oorspronkelijke ontwerp was neogotisch. Toen Gaudí het project in de jaren 1880 overnam, veranderde hij het radicaal. Hij liet zich inspireren door natuur, geometrie en licht, en stelde zich aanvankelijk voor dat de basiliek binnen tien jaar voltooid kon zijn. Met de kennis van nu was dat een bijzonder optimistisch voornemen.
In het Barcelona van de late negentiende eeuw investeerden rijke industriëlen liever in opvallende stadshuizen dan in een enorme basiliek. Volgens Eaude speelde religie wel een rol, maar ontbrak de toewijding om grote bedragen te doneren. Toen Gaudí in 1926 overleed na een tramongeluk, was de kerk nog lang niet af.
Verloren plannen na de Spaanse Burgeroorlog
Na Gaudí’s dood bleef een atelier vol modellen, tekeningen en gipsmallen achter die zijn plannen moesten verduidelijken. Maar een groot deel daarvan ging verloren toen anarchisten bij het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog de crypte in brand staken. Leerlingen en medewerkers probeerden later zoveel mogelijk van Gaudí’s ideeën te reconstrueren. Toch ontbrak een volledig plan van het uiteindelijke gebouw.
Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!
In de decennia daarna werd de basiliek stukje bij beetje verder gebouwd. Architecten probeerden Gaudí’s visie te volgen, terwijl ze tegelijkertijd moderne technieken gebruikten. Daardoor weerspiegelt de Sagrada Família vandaag het werk van meerdere generaties bouwers.
De nieuwe Christustoren, nu de hoogste kerk ter wereld
Een belangrijk onderdeel van Gaudí’s ontwerp is nu gerealiseerd: de centrale Christustoren. In het eigenlijke ontwerp zou de basiliek achttien torens krijgen: twaalf voor de apostelen, vier voor de evangelisten, één voor Maria en de hoogste voor Christus. Deze centrale toren staat in het midden van de kerk en steekt boven alle andere torens uit.
De constructie werd gebouwd met een moderne techniek waarbij stalen kabels door stenen panelen lopen. Daardoor blijft de toren stevig, terwijl het gewicht beperkt blijft voor de historische fundering.
Leestip: De bijzondere geschiedenis van de Eiffeltoren
Boven op de toren staat een kruis van glas, keramiek en roestvrij staal met een spanwijdte van ongeveer dertien meter. Overdag vangen de glazen vlakken het zonlicht, terwijl ’s avonds verlichting het kruis boven Barcelona laat oplichten. Met een hoogte van ongeveer 172,5 meter is de Sagrada Família nu de hoogste kerk ter wereld.
Discussie over nieuwe stijlen
Hoewel de nieuwe toren een mijlpaal vormt in de bouw, is de basiliek nog altijd niet voltooid. De Sagrada Família heeft drie grote gevels. Alleen de Geboortegevel werd grotendeels voltooid tijdens Gaudí’s leven en staat bekend om de uitbundige details van planten, dieren en Bijbelse figuren.
De Passiegevel, die later werd gebouwd, ziet er heel anders uit. De strakke en hoekige beelden van kunstenaar Josep Maria Subirachs wijken duidelijk af van Gaudí’s organische stijl.
‘Veel mensen zeggen dat dit niet is wat Gaudí gewild zou hebben,’ zegt Eaude. ‘Maar tegelijk weet niemand echt zeker wat hij zelf gewild zou hebben.’ Dat komt doordat Gaudí vaak improviserend werkte en veel ideeën nooit volledig op papier zette.
Het moeilijkste deel moet nog worden gebouwd
Het grootste onafgemaakte onderdeel is de Gloriegevel, die Gaudí zag als de belangrijkste toegang tot de kerk. Hij stelde zich hier een monumentale processieroute voor die de spirituele weg van de mens naar God symboliseert.
Om dat plan te realiseren zou echter een volledig huizenblok moeten verdwijnen. Veel van de bijna drieduizend bewoners van dat gebied verzetten zich daartegen, waardoor de gemeente Barcelona tot nu toe geen toestemming heeft gegeven.
Wanneer is de Sagrada Família eindelijk af?
Waar de bouw vroeger werd vertraagd door geldgebrek, speelt dat probleem tegenwoordig nauwelijks meer. De Sagrada Família is de meest bezochte bezienswaardigheid van Spanje en trekt jaarlijks miljoenen bezoekers. De inkomsten uit tickets maken een hoger bouwtempo mogelijk.
Volgens de huidige planning kan de basiliek rond 2034 volledig worden voltooid – al blijft dat onzeker. Eaude herinnert aan een bekende uitspraak van Gaudí zelf: ‘Mijn opdrachtgever,’ zei de architect ooit over God, ‘heeft geen haast.’
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
