Geschiedenis en Cultuur

Hoe verliep de bouw van de Eiffeltoren?

De bouw van een kolos voor de wereldtentoonstelling in 1889 in Parijs.Thursday, November 9, 2017

Door Isaac López César Architect
Foto's Van Bruce BI/Age Fotostock

Gustave Eiffel had ruime ervaring in het ontwerpen van smeedijzeren bouwwerken. In 1889 slaagde hij er als eerste in een toren van meer dan driehonderd meter hoogte te bouwen, voor de wereldtentoonstelling in Parijs.

De race naar de driehonderd meter 
Sinds de jaren dertig van de 19de eeuw bestonden er plannen voor de bouw van een driehonderd meter hoge toren. In Engelstalige landen werd gesproken van een toren van duizend voet (305 meter). Het eerste plan was van de Engelse ingenieur Richard Trevithick, die ook de eerste stoomlocomotief had gebouwd. In 1832 ontwierp hij een zuil ter ere van de Reform Act, die het kiesstelsel in Engeland hervormde. Het moest een goudkleurige gietijzeren toren worden van duizend voet hoog. De toren zou bestaan uit 1500 gietijzeren platen met een gaatjespatroon. Trevithick bedacht zelfs een hydraulische lift om bezoekers naar boven te brengen – maar hij overleed zonder dat zijn plan werkelijkheid was geworden. 

Arbeiders aan het werk bij de bouw van de Eiffeltoren. Ze staan op de metalen liggers die deel uit maken van het bouwwerk.

Windgevoelig
In 1852 kwam Charles Burton met een voorstel voor een ijzeren toren waarmee hij onderdelen van het Crystal Palace van de wereldtentoonstelling in Londen in 1851 wilde recyclen. Maar omdat hij dezelfde componenten en dezelfde bouwkundige principes wilde gebruiken, zou het eindresultaat vermoedelijk net zo windgevoelig zijn geweest als het Crystal Palace. Een andere nooit gebouwde metalen toren, ook met een beoogde hoogte van duizend voet, was het project van het Amerikaanse bedrijf Clarke, Reeves & Company voor de wereldtentoonstelling van 1876 in Philadelphia. Dat idee werd om financiële redenen afgewezen, maar ook omdat er onzekerheid bestond over het succes van de onderneming. Een paar jaar later zag een voorstel voor een granieten toren het licht. Dit ontwerp van de Franse ingenieurs Sébillot en Bourdais zou ook duizend voet hoog zijn en was bedoeld voor de Parijse wereldtentoonstelling van 1889. Het was een totaal onrealistisch plan. Het natuursteen zou de wind nooit hebben kunnen weerstaan. 

Bruggen en viaducten 
De enigen die de uitdaging konden aangaan om een driehonderd meter hoge toren te construeren, waren ingenieurs met ruime ervaring in de bouw van zeer complexe metalen bouwwerken. In de jaren tachtig van de 19de eeuw had niemand betere papieren dan Gustave Eiffel en zijn medewerkers. In de voorgaande dertig jaar had Eiffel een reeks grote ijzeren bruggen en viaducten gebouwd, waarmee hij veel succes had en waarin hij dezelfde technieken gebruikte die hij in 1889 ook bij de bouw van de Parijse toren zou gebruiken.

Hier zie je de bouw van de Eiffeltoren van 8 oktober 1887 tot en met 12 maart 1889.

De geschiedenis van een project
Het eerste plan voor de driehonderd meter hoge toren was niet van Eiffel, maar van twee van zijn medewerkers, de ingenieurs Émile Nouguier en Maurice Koechlin. Zij bedachten in 1884 een grote metalen pyloon, bestaande uit vier kolommen, die aan de onderkant een gebogen vorm zouden hebben en aan de top bij elkaar zouden komen. Aanvankelijk toonde Eiffel weinig interesse, misschien omdat de eerste schets visueel niet erg aantrekkelijk was. Maar nadat de architect Stephen Sauvestre het ontwerp had voorzien van een veelheid aan decoratieve details, oordeelde Eiffel dat het idee potentie had. Op 18 september zette hij samen met Koechlin en Nouguier zijn handtekening onder een patentaanvraag getiteld ‘Nieuwe installatie die het mogelijk maakt om pijlers en metalen masten te construeren met een hoogte van meer dan driehonderd meter’. Later zou Eiffel het patent van zijn medewerkers afkopen in ruil voor een deel van de opbrengst van het bouwwerk. In het definitieve ontwerp werd de toren toch weer ontdaan van de overdadige ornamenten van Sauvestre, zodat de kale structuur juist nadrukkelijk zichtbaar zou worden. Met deze inzending won Eiffel de wedstrijd van 1886. 

Dit is een fragment uit het artikel “De Eiffeltoren’’ uit National Geographic Historia 02-2017. Wil je het hele artikel lezen, Koop dan hier het magazine >