Eerste dinosaurus ooit gevonden met een luchtwegaandoening

Vreemde vergroeiingen in de gefossiliseerde botjes uit de nek van een sauropode zijn een aanwijzing dat het dier 145 miljoen jaar geleden last had van ontstoken luchtzakken.

Gepubliceerd 14 feb. 2022 12:50 CET
De sauropode met de koosnaam Dolly leed aan een luchtwegaandoening, wat waarschijnlijk symptomen opleverde als hoesten, ...

De sauropode met de koosnaam Dolly leed aan een luchtwegaandoening, wat waarschijnlijk symptomen opleverde als hoesten, ademhalingsproblemen, een loopneus, koorts en gewichtsverlies.

Foto door Illustration by Woodruff et al. (2022) and Corbin Rainbolt

Honderdvijfenveertig miljoen jaar geleden liep een sauropode rond die zich beroerd moet hebben gevoeld. Er liep snot uit zijn neus, de herbivoor uit de Juratijd had koorts en last van hoestbuien waardoor zijn lange, gespierde nek op en neer schudde. De aandoening pakte mogelijk zelfs dodelijk voor hem uit; de ziekte had zo'n grote invloed op de gezondheid van de dinosaurus dat er zichtbare sporen achterbleven in de gefossiliseerde beenderen van het dier.

Volgens paleontologen zijn deze vreemde overblijfselen het eerste gevonden bewijsmateriaal van een luchtwegontsteking bij een dinosaurus.

De wetenschappers die de resten van het dier met de koosnaam ‘Dolly’ onderzochten, zagen niet direct wat de arme sauropode scheelde. In 2018 bestudeerde paleontoloog Cary Woodruff van het Great Plains Dinosaur Museum in de Amerikaanse staat Montana deze Diplodocus-achtige herbivoor en zag hij iets vreemds. In de holten van de nekwervels zaten vergroeiingen die enigszins leken op broccoli.

‘Ik heb al veel wervels van sauropoden gezien en ik kwam al veel raars tegen, maar ik zag nooit eerder dit soort structuren,’ vertelt Woodruff.

Hij maakte er foto’s van en zette die op sociale media. Al snel kreeg hij reacties van wetenschappers die stelden dat de structuren leken op vergroeiingen die ook worden gezien bij hedendaagse vogels en reptielen. Enkele van deze deskundigen werkten mee aan het onderzoek van Woodruff. Het team concludeerde dat de fossielen tekenen vertonen van een aandoening in de longen van de dinosaurus, zo valt te lezen in een recent artikel in het vakblad Scientific Reports.

‘Al sinds het begin van de evolutie hebben dieren last van allerlei soorten ziekten,’ vertelt coauteur Ewan Wolff die als paleontoloog werkzaam is bij het Museum of the Rockies in Montana.

Dankzij fossielen als die van Dolly kunnen experts dus de evolutie van hedendaagse ziekten en aandoeningen volgen.

‘Dankzij dit soort onderzoeksobjecten kunnen we meer te weten komen over de soorten ziekten die dinosaurussen miljoenen jaren geleden hadden,’ vertelt paleontoloog Joseph Peterson van de University of Wisconsin Oshkosh, die niet betrokken was bij het onderzoek.

Dinosaurus diagnose

Het valt niet mee om een diagnose te stellen voor een ziekte waar een dinosaurus aan leed, vooral wanneer de patiënt al bijna 150 miljoen jaar dood is. Er zijn allerlei ziekten die leiden tot een luchtwegaandoening, dus de wetenschappers moesten het aantal mogelijkheden inperken.

Met hulpmiddelen als röntgenfoto's, CT-scans en de analyse van dunne plakjes bot kan de microstructuur van de fossielen worden bekeken, wat veel informatie oplevert. Maar het belangrijkste bewijs voor een luchtaandoening bij deze dinosaurus kwam uit de vergelijking van de botten met die van andere dieren.

Vogels zijn levende dinosaurussen en krokodillen zijn de hedendaagse groep die het meest aan dinosaurussen verwant zijn, aldus Wolff. Ziekten of afweerreacties die bij hen voorkomen waren waarschijnlijk ook van belang voor dinosaurussen die niet kunnen vliegen, zoals Dolly. Sauropoden zoals Dolly hadden, net als hedendaagse vogels, een complex stelsel van luchtzakken in en rond hun beenderen, dat onderdeel uitmaakte van hun luchtwegen.

Op basis van hun onderzoek naar Dolly en andere organismen, stellen Woodruff, Wolff en hun collega’s dat er waarschijnlijk sprake was van een longontsteking-achtige aandoening, die ook wel luchtzakinfectie wordt genoemd. Deze kan worden veroorzaakt door een bacterie, schimmel of virus. Zo kunnen hedendaagse kippen een luchtzakinfectie oplopen door E. coli wanneer ze in onhygiënische omstandigheden leven.

‘De onderzoekers leveren solide indirect bewijs dat er sprake was van een luchtzakinfectie,’ stelt paleontoloog Cynthia Faux van de Washington State University, die niet bij het onderzoek was betrokken. Het is lastig om een definitieve diagnose te stellen, zelfs bij levende dieren, maar het effect van de ziekte op de beenderen van de dinosaurus lijkt veel op het effect dat de ziekte heeft op gewervelde dieren die tegenwoordig nog bestaan.

‘We kunnen onze kennis over de gevolgen van ziekte op botmateriaal van nu nog levende dieren toepassen op prehistorische dieren en logische conclusies trekken,’ zo stelt Faux.

Een nare ziekte 

Op basis van observaties van hedendaagse vogels met luchtzakinfecties gaan Woodruff en zijn collega’s ervan uit dat Dolly veel last had van de ziekte. ‘Hoesten, ademhalingsproblemen, lethargie, koorts, niezen en diarree: dat soort symptomen zien we bij hedendaagse vogels met luchtwegaandoeningen,’ vertelt Woodruff.

Mogelijk was de ziekte ook de oorzaak van het overlijden van Dolly. Hoewel het onmogelijk vast te stellen is hoe de dinosaurus aan haar einde kwam, merkt Woodruff op dat diplodocidae als Dolly in kuddes leefden, maar dat zieke dieren mogelijk achterbleven of vertrokken uit de groep. Wellicht stief Dolly vervolgens aan de gevolgen van de ziekte, of was zij een makkelijk hapje voor een hongerig roofdier.

Ontdekken welk soort ziekten voorkwamen bij welke dinosaurussen levert wetenschappers mogelijk meer kennis op over eerder onontdekt gebleven aspecten van dinosaurusgedrag, stelt Peterson.
Een van de manieren waarop luchtzakinfecties zich nu verspreiden onder vogels is wanneer de dieren dicht opeengepakt leven in omstandigheden waar een hoge concentratie van uitwerpselen en eieren zorgt voor verspreiding van bacteriën en leidt tot ziekte, merkt Wolff op. Van sauropoden als Dolly is bekend dat zij hun jongen in kolonies kregen. In bepaalde situaties zou in dergelijke broedgebieden een uitbraak van de luchtzakinfectie hebben kunnen plaatsvinden. 

De aangetaste botten van Dolly zijn ook een unieke verbinding met het verleden. Van bepaald letsel bij fossielen, zoals genezen bijtwonden of botbreuken, is het lastig om je er iets bij voor te stellen, aldus Woodruff. Maar een luchtwegaandoening is iets dat mensen maar al te goed kennen.

‘We hebben allemaal wel eens dergelijke symptomen gehad en voelden ons daardoor waarschijnlijk net zo beroerd als Dolly,’ stelt Woodruff. ‘Ik ken persoonlijk geen enkel fossiel waar ik me beter in kon inleven.’

Lees meer

Dit vindt u misschien ook interessant

Geschiedenis en Cultuur
Bestaat Tyrannosaurus rex eigenlijk uit drie soorten?
Geschiedenis en Cultuur
Meteorietinslag die dino’s de das omdeed, was waarschijnlijk in voorjaar
Geschiedenis en Cultuur
Ontzagwekkende ‘helreiger’-dinosaurus zorgt voor rimpelingen in het verhaal over de oorsprong van de spinosaurus
Dieren
Stan de T. rex is terug! ’s Werelds duurste fossiel verhuist naar nieuw museum
Wetenschap
Tien van de opmerkelijkste dinosauriërs die in 2021 zijn ontdekt

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2021 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.