Eeuwenlang lag Hasankeyf aan de oevers van de Tigris, tussen grotwoningen, moskeeën en andere sporen van duizenden jaren menselijke bewoning. Vanaf 2019 werd het stuwmeer achter de Ilısudam gevuld; in 2020 kwam een groot deel van het historische landschap onder water te staan. Zes jaar later zijn de gevolgen nog altijd voelbaar. De beelden in dit verhaal leggen het moment vast waarop het water kwam – en een eeuwenoude leefomgeving voorgoed veranderde.
Waarom de Ilısudam zo veel weerstand opriep
De plannen voor de Ilısudam gaan decennia terug. In 2006 begon een nieuwe fase met de officiële start van de bouw. De toenmalige premier Recep Tayyip Erdoğan verklaarde destijds dat het project ‘niets dan goeds’ zou brengen voor de lokale bevolking.
Volgens de officiële lezing moest het project bijdragen aan de economische ontwikkeling van een van de armste regio’s van Turkije. Daarnaast moest de dam elektriciteit opwekken en bijdragen aan de watervoorziening.
Critici plaatsen het project ook in de politieke context van Zuidoost-Turkije, waar een groot deel van de bevolking Koerdisch is. Zij stellen dat de dam en de verhuizingen die ermee gepaard gingen niet los kunnen worden gezien van de langdurige spanningen tussen de Turkse staat en de Koerdische bevolking.
Tienduizenden mensen moesten wijken voor het water
Het stuwmeer veranderde het landschap en de ecosystemen rond de Tigris ingrijpend. Schattingen van het aantal getroffen en ontheemde inwoners lopen uiteen, maar tienduizenden mensen moesten plaatsmaken voor het reservoir en tientallen nederzettingen werden geheel of gedeeltelijk overspoeld.
Fotograaf Emin Özmen legde in de jaren rond de inundatie vast hoe inwoners afscheid namen van hun woonplaats terwijl het water steeds verder steeg. Zijn foto’s vormen een tijdsdocument van die ingrijpende verandering.
Waarom het eeuwenoude Hasankeyf zo bijzonder is
Het antieke Hasankeyf werd een symbool van het verzet tegen de komst van de dam. In en rond de plaats zijn sporen van menselijke aanwezigheid gevonden die duizenden jaren teruggaan; sommige vondsten in de regio worden op circa 12.000 jaar oud gedateerd.
Het gebied draagt sporen van onder meer Assyrische, Romeinse en Ottomaanse geschiedenis, naast grotwoningen, een oude stenen brug en een twaalfde-eeuwse moskee.
Voordat het water steeg, liet de Turkse overheid enkele belangrijke monumenten naar hoger gelegen terrein verplaatsen. Onder meer het Zeynel Bey-mausoleum en verschillende religieuze bouwwerken kregen een nieuwe plek. Veel andere archeologische resten en delen van het historische landschap konden niet worden gered.
Hoe het oude Hasankeyf onder het stuwmeer verdween
Voor de ingebruikname van de dam trok Hasankeyf jaarlijks tienduizenden bezoekers. Inwoners hoopten lange tijd hun woonplaats en inkomstenbron te kunnen behouden, maar uiteindelijk moesten zij vertrekken naar het nieuw aangelegde Yeni Hasankeyf op hoger gelegen terrein.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
‘Alleen de eenden zijn hier blij mee,’ vertelde destijds een van de inwoners. ‘Was ik maar een eend.’
Zes jaar later: wat ging er behalve gebouwen verloren?
Recent onderzoek laat zien dat de gevolgen van de verhuizing verder reiken dan het verlies van huizen, landbouwgrond en monumenten. Erfgoed ontleent zijn betekenis ook aan de omgeving waarin het staat en aan de herinneringen en sociale relaties die ermee verbonden zijn.
Onderzoek uit 2024 en 2026 laat zien dat de gevolgen van de verhuizing verder reiken dan het verlies van huizen, landbouwgrond en monumenten. Onderzoekers wijzen erop dat het erfgoed van Hasankeyf nauw verweven was met het dagelijks leven, sociale relaties en de oorspronkelijke omgeving. Door afzonderlijke monumenten en bewoners te verplaatsen, kon die samenhang niet volledig worden behouden.
Dat maakt Hasankeyf zes jaar na de inundatie tot meer dan een verhaal over verdwenen archeologie. Monumenten konden worden verplaatst en bewoners kregen elders nieuwe huizen, maar de onderlinge samenhang tussen woonplaats, landschap en gemeenschap liet zich niet meenemen.
Juist daarin krijgen de foto’s van Özmen nu een extra betekenis. Ze tonen geen Hasankeyf van 2026, maar bewaren het moment waarop een eeuwenoude leefomgeving verdween achter een nieuw stuwmeer.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Kevin is als Managing Editor Digital verantwoordelijk voor de digitale kanalen van National Geographic. In zijn vrije tijd reist hij het liefst naar bestemmingen die de meeste toeristen doorgaans mijden, zoals Transnistrië, Mongolië of Iran. Daarnaast gaat hij graag op pad met zijn camera en probeert hij nieuwe sporten uit.
