In grote delen van het land schoot het kwik dit pinksterweekend richting de dertig graden, en het is nog niet gedaan met de warmte. In Noord-Limburg is zelfs al sprake van de eerste regionale hittegolf van het jaar – iets wat sinds 1998 niet meer zo vroeg in het jaar gebeurde. Toch vallen deze warme dagen in het niet bij de zomer van 1975, het jaar met de langst durende hittegolf in Nederland sinds het begin van de KNMI-metingen. Dat zorgde voor heel wat problemen.
Nederland was niet voorbereid op extreme hitte
Een echte hittegolf? Dat was in 1975 al decennialang niet meer voorgekomen. De laatste vergelijkbare periode dateerde uit 1950. Het land was dan ook nauwelijks voorbereid op zulke temperaturen, met alle gevolgen van dien.
Treinen kwamen stil te staan door uitzettend metaal, strandpaviljoens raakten door hun frisdrankvoorraad heen en op meerdere plekken begon het asfalt letterlijk te smelten.
De eerste zomerse dag diende zich aan op 29 juli. Wat niemand toen nog kon voorspellen, was dat de hitte ruim twee weken zou aanhouden, met uiteindelijk achttien zomerse dagen op rij en zes dagen waarop het warmer werd dan dertig graden.
Stranden vol, frisdrank op
Velen zochten verkoeling op het strand en aan de rand van het zwembad. De strandpaviljoens boekten een flinke omzet, maar liepen ook tegen problemen aan. Het Nederlands Dagblad meldde op 6 augustus dat de uitbaters alleen nog maar bier en cola konden aanbieden, de rest was al uitverkocht.
Twee dagen eerder was een trein met zevenhonderd badgasten gestrand voor de spoorbrug van Maassluis. Het metaal was zo heet geworden, dat de brug weigerde te sluiten. De passagiers moesten uitstappen en via de verkeersbrug het water oversteken. Daar konden ze overstappen op een andere trein.
Verhitte burenruzies door de warmte
De aanhoudende warmte begon ook mentaal zijn tol te eisen, zo blijkt uit een bericht in De Telegraaf. De politie moest na de eerste zomerweek opvallend vaak in actie komen om echtelijke en burenruzies te sussen.
In Amsterdam kwamen er dagelijks ongeveer 350 meldingen binnen en ook in Den Haag ging het regelmatig mis. ‘Er is duidelijk sprake van een toenemende irritatie door de hitte,’ vertelde de politiewoordvoerder aldaar. ‘Overal waar de mensen op elkaars lip zitten, heb je binnen de kortste keren moeilijkheden, waar de politie bij moet komen.’
Overvolle huizen, slapeloze nachten en luidruchtige balkonsessies deden de rest. Buren reageerden op harde muziek met nóg hardere muziek, waarna de politie opnieuw mocht opdraven.
Wegen smolten weg onder vrachtwagens
In een poging het hoofd koel te houden, trokken veel mensen naar zee. Maar de accommodaties langs de kust waren in recordtijd volgeboekt, meldde Nieuwsblad van het Noorden op 9 augustus.
Een groter probleem waren smeltende wegen. Op verschillende plekken begon de deklaag van het asfalt zacht te worden. Vooral zwaar vrachtverkeer veroorzaakte diepe sporen.
Na de hitte kwam het noodweer
Zoals vaker het geval na langdurige hitte, sloeg het weer ook in 1975 uiteindelijk om. Op 10 augustus trok zwaar noodweer over delen van Limburg. Hagel, bliksem en rukwinden teisterden de regio, met grote gevolgen voor de fruittelers.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Zo’n tachtig procent van de appels en peren in de omgeving van Weert ging verloren, zo meldde Nieuwsblad van het Noorden.
De sperziebonen daarentegen groeiden uitzonderlijk snel vanwege de hittegolf. Maar ook dat was problematisch, aldus Het Vrije Volk: sperziebonen groeiden zo snel dat complete oogsten tegelijk rijp waren, veel sneller dan de industrie kon verwerken.
Einde van de hittegolf
Op 16 augustus 1975 kwam de hittegolf eindelijk ten einde, toen de temperatuur in De Bilt onder de 25 graden zakte. De opluchting was echter van korte duur. Een jaar later, op 23 juni, begon een hittegolf die zeventien dagen zou aanhouden – slechts een dag korter dan het jaar ervoor.
Zulke lange hittegolven zijn sindsdien niet meer voorgekomen, maar dat betekent niet dat de zomers van 1975 en 1976 warmer waren dan die van tegenwoordig: gemiddeld zijn de Nederlandse zomers wél warmer geworden. Het aantal warme dagen neemt toe en hitte-extremen komen vaker voor dan in de twintigste eeuw.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Roeliene werkt als editor voor National Geographic. Daarnaast levert ze als wetenschapsjournalist bijdragen aan onder meer Quest en KIJK Magazine. Ze is dol op reizen, godsdienstgeschiedenis en een stevige wandeling.
