Verdronken steden zijn geen legende. Op verschillende plekken ter wereld liggen resten van nederzettingen, havens en gebouwen die eeuwen geleden onder water verdwenen. Soms waren aardbevingen of tsunami’s de oorzaak, elders speelden bodemdaling en veranderingen van de kustlijn een rol. Eeuwen later geven deze verzonken plekken archeologen een uitzonderlijke blik op het dagelijks leven in de Oudheid. Dit zijn vier bijzondere voorbeelden.
1. Pavlopetri – een bronstijdstad onder vier meter water
In het zuiden van het Griekse schiereiland Peloponnesos ontstond rond 3500 v.C. een nederzetting die later deel uitmaakte van de handelswereld van de Myceense beschaving (ca. 1650-1100 v.C.). Door geologische veranderingen en waarschijnlijk meerdere aardbevingen kwam de plaats uiteindelijk onder water te liggen. Ruim drieduizend jaar geleden verdween Pavlopetri in zee.
Duizenden jaren bleven de resten op ongeveer vier meter diepte onder water liggen, voor de kust van Lakonië en tegenover het eiland Elafonisos. Oceanograaf Nicholas Flemming ontdekte de structuren in 1967 bij toeval.
Onderzoekers brachten straten, gebouwen, binnenplaatsen en graven in kaart. Ook werden grote hoeveelheden Minoïsche weefgewichten gevonden. Die vondsten wijzen erop dat textielproductie een belangrijke rol speelde in de lokale economie.
Juist doordat de plattegrond van de nederzetting onder water bewaard bleef, kunnen archeologen reconstrueren hoe mensen hier duizenden jaren geleden woonden en werkten.
2. Phanagoria – een Griekse handelsstad aan de Zwarte Zee
Rond 540 v.C. stichtten Griekse kolonisten een stad aan de oostelijke kust van de Zwarte Zee, in het huidige Rusland. Phanagoria groeide uit tot een belangrijk handelscentrum en werd in de vierde eeuw v.C. onderdeel van het Bosporuskoninkrijk, dat later nauwe banden met het Romeinse Rijk onderhield.
Door de eeuwen heen veranderde de kustlijn ingrijpend. Geologische processen, waaronder bodemdaling en seismische activiteit, zorgden ervoor dat een deel van de oude stad onder water kwam te liggen. Andere delen van Phanagoria bleven langer bewoond, ondanks perioden van oorlog en politieke onrust.
Onderwateronderzoek bracht onder meer resten van havenstructuren aan het licht. Archeologen vonden daarnaast een uitzonderlijk goed bewaard houten vaartuig uit de Oudheid. Zulke vondsten helpen onderzoekers te begrijpen hoe Phanagoria verbonden was met de handelsnetwerken rond de Zwarte Zee en de mediterrane wereld.
3. Thonis-Heracleion en Canopus – twee Egyptische steden onder zee
Voor de kust van de Nijldelta liggen de resten van twee steden die ooit een belangrijke rol speelden in het oude Egypte: Thonis-Heracleion en Canopus. Door een combinatie van bodemdaling, een instabiele ondergrond, aardbevingen en veranderingen van de zeespiegel verdwenen grote delen van beide steden uiteindelijk onder water.
Onderwaterarcheoloog Franck Goddio en zijn team lokaliseerden rond de millenniumwisseling grote delen van Thonis-Heracleion. De stad bestond al in de achtste eeuw v.C. en was eeuwenlang een belangrijke toegangspoort tot Egypte voor schepen uit de mediterrane wereld.
Onder water werden tempelresten, monumentale beelden, munten, sieraden, honderden ankers en tientallen scheepswrakken aangetroffen. Samen laten die vondsten zien hoe intensief hier handel werd gedreven en hoe nauw religie, scheepvaart en economie met elkaar verweven waren.
Niet ver daarvandaan lag Canopus, een belangrijk religieus centrum. Bezoekers uit verschillende delen van de mediterrane wereld kwamen er onder meer voor de cultus rond de god Serapis. De Egyptische prins en archeoloog Omar Toussoun deed in de jaren dertig al onderzoek naar verzonken resten in het gebied. In 1999 wist het team van Goddio de locatie van het oude Canopus overtuigend te identificeren.
De twee steden geven archeologen een uitzonderlijk beeld van de Nijldelta vóórdat veranderingen in bodem en kustlijn het landschap ingrijpend veranderden.
4. Epidaurus – een Romeinse villa verdween onder water
Niet iedere verzonken vindplaats was een complete stad. Bij het Griekse Epidaurus ligt op slechts enkele tientallen meters van de kust een Romeinse villa onder ongeveer twee meter water.
Epidaurus was in de Oudheid een belangrijke plaats op het schiereiland Argolis en is tegenwoordig vooral bekend om zijn beroemde theater en het heiligdom van Asklepios. In de Romeinse periode werden langs de kust villa’s en andere gebouwen neergezet.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Een van die gebouwen kwam uiteindelijk onder water te staan in de Baai van Agios Vlasios. Van het complex zijn meerdere ruimten bewaard gebleven. In een grote opslagruimte vonden archeologen ongeveer twintig dolia: enorme aardewerken voorraadpotten waarin onder meer wijn kon worden opgeslagen.
Een andere ruimte bevatte een wijnpers, terwijl een derde mogelijk als badruimte diende. De combinatie geeft onderzoekers een concreet inkijkje in het economische en dagelijkse leven van de bewoners: hier werd niet alleen gewoond, maar waarschijnlijk ook wijn geproduceerd en opgeslagen.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Myrthe werkt al jaren als editor voor National Geographic. Ze schreef reisverhalen voor Traveler, was verslaggever voor de PZC en interviewde tal van onderzoekers voor National Geographic Magazine. Naast haar werk als editor schrijft ze poëzie en proza, leert ze nieuwe talen en helpt ze haar team ontsnappen uit escape rooms.
