Op 28 augustus 1645 sterft Hugo de Groot, een van de invloedrijkste Nederlandse rechtsgeleerden uit de geschiedenis. De man die door de Franse koning Hendrik IV ‘het wonder van Holland’ zou zijn genoemd, schreef baanbrekende werken over het recht van oorlog en vrede. Toch kennen veel Nederlanders hem vooral van een ander verhaal: zijn spectaculaire ontsnapping uit Slot Loevestein, verstopt in een boekenkist. Waarom werd De Groot levenslang opgesloten? En hoe wist hij ongezien te ontsnappen?
Waarom Hugo de Groot levenslang werd opgesloten
Al voor zijn studietijd schrijft De Groot poëzie en houdt hij zich bezig met Griekse en Latijnse teksten. Aan de universiteit verdiept hij zich onder meer in rechten en talen. Later schrijft hij invloedrijke historische en juridische werken, waaronder Mare Liberum (1609), waarin hij het beginsel van de vrije zee verdedigt, en De iure belli ac pacis (Over het recht van oorlog en vrede, 1625), een belangrijk werk over oorlogsrecht en internationale verhoudingen.
Na zijn studie gaat De Groot als advocaat aan de slag in Den Haag. In 1598 reist hij mee met een gezantschap onder leiding van Johan van Oldenbarnevelt naar Frankrijk. Daar maakt de jonge geleerde grote indruk. Aan de Universiteit van Orléans behaalt hij een doctoraat in de rechten.
Tijdens het Twaalfjarig Bestand (1609-1621) raakt De Groot, inmiddels pensionaris van Rotterdam en een politieke bondgenoot van Van Oldenbarnevelt, verwikkeld in een steeds feller conflict binnen de Republiek. Daarbij spelen zowel religieuze tegenstellingen als een machtsstrijd over het bestuur van het land en het buitenlandse beleid.
Binnen de gereformeerde kerk staan remonstranten en contraremonstranten tegenover elkaar. Het conflict draait onder meer om de predestinatieleer: de vraag in hoeverre het lot van de mens vooraf door God is bepaald. Van Oldenbarnevelt en De Groot steunen de remonstranten, terwijl stadhouder Maurits van Oranje de kant van de contraremonstranten kiest.
In 1618 grijpt Maurits hard in. Van Oldenbarnevelt en enkele van zijn medestanders worden gearresteerd. Een jaar later wordt Van Oldenbarnevelt onthoofd. De Groot wordt veroordeeld tot levenslange gevangenschap en opgesloten in Slot Loevestein.
Het ontsnappingsplan van Maria van Reigersberg
In Loevestein mag De Groot blijven studeren. Zijn vrouw Maria van Reigersberg krijgt toestemming om bij hem in het kasteel te verblijven. Voor zijn studie worden regelmatig grote kisten met boeken naar het slot gebracht en later weer teruggestuurd.
Juist die routine brengt Maria op een gewaagd idee. De bewakers zijn na verloop van tijd gewend geraakt aan de boekenkist en controleren die steeds minder zorgvuldig. Als haar man erin zou passen, zou dezelfde kist hem misschien ook naar buiten kunnen brengen.
De Groot oefent daarom om langere tijd stil in de kist te liggen. Op 22 maart 1621 wordt het plan uitgevoerd. Hij kruipt in de boekenkist, die vervolgens uit het kasteel wordt gedragen en per boot naar Gorinchem wordt vervoerd. Dienstmeisje Elsje van Houweningen begeleidt de kostbare lading.
Zo ontsnapte Hugo de Groot uit Slot Loevestein
Eenmaal in Gorinchem komt De Groot uit de kist. Hij verkleedt zich als metselaar en weet de stad te verlaten. Vandaar vlucht hij via Antwerpen naar Frankrijk.
De ontsnapping maakt hem beroemd, maar zijn ballingschap is daarmee niet voorbij. In Parijs kan De Groot zich opnieuw op zijn intellectuele werk richten. Daar schrijft hij enkele van zijn invloedrijkste werken, waaronder De iure belli ac pacis, dat in 1625 verschijnt.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Maria en de kinderen voegen zich later bij hem. Toch blijft De Groot verlangen naar de Republiek. In 1631 waagt hij zelfs een terugkeer naar Nederland. Omdat hij geen officiële gratie krijgt en opnieuw arrestatie dreigt, moet hij het land uiteindelijk weer verlaten.
Later treedt De Groot in Zweedse dienst en wordt hij ambassadeur in Frankrijk. Na zijn vertrek uit die functie reist hij in 1645 richting het noorden. Onderweg lijdt zijn schip schipbreuk en wordt hij ziek. Op 28 augustus 1645 overlijdt Hugo de Groot in Rostock.
Zijn lichaam wordt uiteindelijk teruggebracht naar zijn geboorteplaats Delft. Daar wordt hij begraven in de Nieuwe Kerk – ruim twintig jaar nadat een boekenkist hem hielp ontsnappen uit levenslange gevangenschap.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Esmee studeerde geschiedenis in Rotterdam en werkt als editor voor National Geographic. Het liefst schrijft ze over reizen, dieren, historische gebeurtenissen en wetenschappelijke nieuws. In haar vrije tijd gaat ze geregeld naar concerten of staat ze op het hockeyveld.
