September is voor veel mensen een moment van verandering: na de zomervakantie begint een nieuw werkseizoen en sommigen starten aan een nieuwe baan. Wie tweeduizend jaar geleden in het Romeinse Rijk op zoek ging naar werk, kon uit beroepen kiezen die we tegenwoordig nauwelijks nog zouden herkennen. In badhuizen verwijderden specialisten lichaamshaar, tijdens begrafenissen imiteerden mimespelers de overledene en in wasserijen werd urine gebruikt om kleding schoon te krijgen. Sommige functies genoten aanzien, terwijl op andere werd neergekeken. Dit zijn zeven opvallende beroepen en functies uit het oude Rome.
1. Okselhaar plukken in het badhuis
De alipilus hield zich bezig met het verwijderen van lichaamshaar, onder meer in Romeinse badhuizen. Een behandeling was bepaald geen pretje, blijkt uit een brief van de filosoof Seneca de Jongere aan Lucilius. Daarin ergert Seneca zich aan alle geluiden die hij vanuit een badhuis hoort, waaronder de schelle stem van een haarplukker – en het geschreeuw van diens klanten zodra hij aan het werk gaat.
Het detail laat zien dat de Romeinse thermen veel meer waren dan plekken om jezelf te wassen. Bezoekers kwamen er ook voor lichaamsverzorging, ontspanning en sociale contacten.
2. Betaald worden om anderen aan te geven
Een delator was een aangever of informant die informatie over vermeende overtredingen bij de autoriteiten aanbracht. Het was geen beroep in moderne zin, maar onder bepaalde omstandigheden kon er wel degelijk geld of ander voordeel mee worden verdiend.
Dat hing samen met de manier waarop de Romeinse rechtspraak was georganiseerd. De Romeinen kenden niet hetzelfde systeem van openbare aanklagers als moderne staten: burgers konden zelf beschuldigingen tegen anderen inbrengen. Vooral tijdens de keizertijd kregen sommige delatores een beruchte reputatie doordat zij vermeende belastingfraude, verraad of andere misdrijven rapporteerden.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Voor machthebbers konden zulke informanten bijzonder nuttig zijn. Tegelijkertijd stond op een valse beschuldiging een zware straf. De delator bevond zich daardoor in een wereld waarin politiek, persoonlijk gewin en rechtspraak gemakkelijk door elkaar konden lopen.
3. De doden imiteren tijdens hun begrafenis
Bij belangrijke Romeinse begrafenissen kon een archimimus, een vooraanstaande mimespeler, deel uitmaken van de rouwstoet. Zijn opvallende taak was het imiteren van de overledene.
De mimespeler kon uiterlijk, houding en karakteristieke gedragingen van de gestorvene nabootsen. Zo kreeg de overledene tijdens de processie als het ware nog één keer een plaats tussen de levenden. De voorstelling kon zowel herinnerende als satirische elementen bevatten.
De aanwezigheid van zo’n artiest paste bij de vaak uitgebreide begrafenisrituelen van de Romeinse elite, waarin de status en familiegeschiedenis van de overledene uitgebreid werden getoond.
4. De wil van de goden lezen in voortekenen
De augur was een priester die voortekenen interpreteerde om vast te stellen of de goden instemden met een voorgenomen besluit. Daarbij ging het niet simpelweg om het voorspellen van de toekomst. De centrale vraag was of een belangrijke handeling – bijvoorbeeld een politieke of militaire beslissing – de goedkeuring van de goden had.
Auguren letten vooral op tekenen in de hemel en op het gedrag van vogels. Onder meer de soort vogel, vliegrichting en geluiden konden betekenis krijgen.
Ook andere vormen van waarzeggerij speelden een rol in het Romeinse openbare leven. Zo werd bij militaire expedities soms het eetgedrag van heilige kippen bestudeerd. Daarvoor bestond een specifieke functionaris, de pullarius. At de dieren op de juiste manier, dan kon dat als een gunstig voorteken worden beschouwd.
5. De kostbaarste adelaar van het legioen bewaken
De aquilifer droeg de aquila: de adelaar die als belangrijkste standaard van een Romeins legioen gold. Het was een eervolle en verantwoordelijke militaire functie.
Op het slagveld vormde de standaard een belangrijk herkennings- en verzamelpunt voor soldaten. De adelaar symboliseerde bovendien de identiteit en eer van het gehele legioen. Het verlies ervan aan de vijand gold dan ook als een enorme vernedering. Romeinen konden grote inspanningen leveren om een buitgemaakte standaard terug te krijgen.
De aquilifer bevond zich daardoor op een opvallende en gevaarlijke positie. Afbeeldingen van Romeinse standaarddragers tonen hen geregeld met dierenhuiden over hun helm en uniform, waardoor zij gemakkelijk herkenbaar waren.
6. Namen onthouden voor rijke Romeinen
Wie als Romeins politicus indruk wilde maken, moest veel mensen persoonlijk kunnen begroeten. Daar kwam de nomenclator van pas: een assistent die zijn meester discreet herinnerde aan de namen van mensen die zij ontmoetten.
Dat was vooral nuttig voor ambitieuze politici. Een kiezer bij naam aanspreken kon betrokkenheid en persoonlijke belangstelling suggereren – ook wanneer de politicus zelf geen idee meer had wie er voor hem stond.
De nomenclator fungeerde daarmee als een menselijk geheugensteuntje in een samenleving waarin persoonlijke netwerken en patronage een belangrijke politieke rol speelden.
7. Kleding reinigen met urine
De fullo werkte in een fullonica, een gespecialiseerde werkplaats waar textiel werd gereinigd en behandeld. Daarbij gebruikten de Romeinen een middel dat tegenwoordig weinig aantrekkelijk klinkt: urine.
Oude urine bevat ammoniakverbindingen die vuil en vet uit textiel helpen verwijderen.
Kleding werd in bakken behandeld en door arbeiders met de voeten bewerkt. Daarna werd het textiel uitgespoeld en verder afgewerkt.
Voor het bleken en behandelen van stoffen konden ook zwaveldampen worden gebruikt. De fullones verrichtten daarmee essentieel werk in Romeinse steden, al maakten de penetrante stoffen en arbeidsintensieve werkwijze het bepaald geen aantrekkelijk beroep.
Archeologen hebben verschillende fullonicae teruggevonden. Vooral in Pompeï zijn goed bewaarde werkplaatsen aangetroffen, waardoor we tegenwoordig nog kunnen reconstrueren hoe deze opmerkelijke voorgangers van wasserijen functioneerden.
Jurre is als Digital Editor actief voor alle digitale kanalen van National Geographic. Door zijn brede interesse en journalistieke achtergrond is hij van alle markten thuis, al gaat zijn hart toch wat sneller kloppen van verhalen over reizen, geschiedenis en natuur. In zijn vrije tijd gaat hij graag met de backpack op stap óf ontdekt hij, thuis aan de keukentafel, kerkers en kastelen in Dungeons & Dragons.
