Exclusief: Geheime kamer met ‘verloren’ kunst van Michelangelo

Deze muurtekeningen zijn wellicht gemaakt toen de beroemde kunstenaar zich in 1530 verschool voor de familie De’ Medici.

Foto's Van Paolo Woods
Gepubliceerd 9 nov. 2017 02:53 CET
Monica Bietti, directeur van de Cappelle Medicee, bekijkt de muurtekeningen in een geheime ruimte onder de ...
Monica Bietti, directeur van de Cappelle Medicee, bekijkt de muurtekeningen in een geheime ruimte onder de Cappelle Medicee in Florence. In haar handen heeft ze een boek met het werk van Michelangelo Buonarroti. Michelangelo maakte op de muren van de op een cel lijkende kelder steenkooltekeningen die terug te vinden zijn in zijn latere kunstwerken. De kunstenaar hield zich zes weken schuil toen de familie De’ Medici hem naar het leven stond in 1530. Hij had zich aangesloten bij de ‘Florentijnse Republiek’, een opstand waardoor het machtige huis Medici in 1529 kortstondig werd verdreven uit de bakermat van de Renaissance. Toen de familie in 1530 de stad weer in zijn greep kreeg met de hulp van Paus Clemens VII (een De’ Medici), hield Michelangelo zich schuil totdat de paus hem uiteindelijk vergeving schonk. Michelangelo covered the walls of this prison-like cellar with charcoal drawings which later appeared in later works of art. The cellar, which is not open to the public, was discovered only in 1975 and the drawings were covered by dirt and various layers of paint.
Foto van Paolo Woods, National Geographic

In 1975 stuitte Paolo Dal Poggetto, de toenmalige directeur van museum Cappelle Medicee in Florence, bij toeval op een schat uit de Renaissance.

Op zoek naar een nieuwe uitgang voor toeristen, ontdekten Dal Poggetto en zijn collega’s een luik dat verstopt zat onder een kast bij de Sagrestia Nuova. Deze ruimte werd gebouwd voor de rijkversierde graftomben van de De’ Medici-machthebbers. Een stenen trap onder het luik leidt naar een langwerpige, met kolen gevulde kamer die in eerste instantie slechts voor opslag bedoeld leek.

Maar Dal Poggetto en zijn collega’s troffen op de muren houtskool- en krijttekeningen aan die volgens hen gemaakt zijn door de beroemde kunstenaar Michelangelo. Hoewel de ruimte afgesloten is voor publiek om de tekeningen te beschermen, kreeg National Geographic-fotograaf Paolo Woods bij uitzondering toegang, om de bijzondere afbeeldingen vast te leggen.

De schetsen van benen in zithouding lijken een voorstudie voor het beeld van Giuliano de’ Medici, die de tombe van deze machthebber siert in de Sagrestia Nuova boven de verborgen kamer.
Foto van Leemage, Corbis, Getty Images

Dat de kunstwerken nu zichtbaar zijn, is te danken aan het feit dat Dal Poggetto voorzichtig te werk ging toen hij de ruimte voor het eerst betrad. Omdat het nu eenmaal om Florence ging, waar vele van de grootste Renaissance-kunstenaars uit de geschiedenis vandaan komen, vermoedde hij al dat er onder de lagen gips iets waardevols te vinden zou zijn.

“Bij heel oude gebouwen moet je altijd goed opletten,” aldus Monica Bietti, de opvolger van Dal Poggetto bij de Cappelle Medicee.

In opdracht van Dal Poggetto waren experts weken bezig om het gips heel voorzichtig met scalpels te verwijderen. Onder de bovenste laag kwamen tientallen tekeningen tevoorschijn. Vele daarvan deden denken aan belangrijke werken van Michelangelo, waaronder een marmeren standbeeld van een menselijke figuur die de tombe opsiert van Giuliano de’ Medici. Die is te vinden in de bovengelegen, eveneens door Michelangelo ontworpen Sagrestia Nuova.

Op een muur van de ruimte staan deze tekeningen van ‘losse’ benen in verschillende poses.
Foto van Paolo Woods, National Geographic

Dal Poggetto concludeerde dat de kunstenaar zich in 1530 gedurende ongeveer twee maanden verstopte voor de De’ Medici’s. Door een volksopstand werden de De’ Medici-stadsbestuurders verdreven in 1527. Hoewel ze eerder als zijn mecenassen waren opgetreden, verraadde Michelangelo de familie door zich aan te sluiten bij zijn mede-Florentijnen in hun verzet tegen de heerschappij van het huis Medici.

Toen de familie een paar jaar later weer aan de macht kwam, was de 55-jarige kunstenaar zijn leven niet zeker. “Natuurlijk was Michelangelo bang,” aldus Bietti, “dus besloot hij in de ruimte te blijven.”

Ze vermoedt dat hij zijn weken in afzondering doorbracht met het opmaken van de balans van zijn leven en zijn kunst. De muurtekeningen zijn van werken die hij nog wilde afmaken en van meesterwerken die hij jaren daarvoor al had voltooid, stelt ze, zoals een detail van het standbeeld van David (voltooid in 1504) en figuren uit de Sixtijnse Kapel (onthuld in 1512). “Hij was een genie,” zegt ze over zijn grenzeloze creativiteit. “Wat kon hij daar doen? Alleen tekenen.”

Dit bebaarde gezicht is een van de schetsen op een muur van de ruimte.
Foto van Paolo Woods, National Geographic

Net als met alle anonieme eeuwenoude kunst is het onmogelijk om de herkomst van de tekeningen met absolute zekerheid vast te stellen. Er lijkt wel consensus te bestaan over het feit dat sommige van de schetsjes op de muur veel te amateuristisch zijn om van Michelangelo te zijn. Maar de herkomst van de andere tekeningen blijft onderwerp van discussie.

Na de ontdekking in 1975 noemde een vooraanstaande autoriteit op het gebied van Renaissancekunst de verzameling tekeningen een van de belangrijkste kunstvondsten van de 20e eeuw. Maar William Wallace, een Michelangelo-expert van de Washington University in de Amerikaanse stad St. Louis, heeft zo zijn bedenkingen.

In een grove schets lijkt een menselijk figuur van de ene kant van een muur naar de andere te zweven.
Foto van Paolo Woods, National Geographic
De tekening in de kamer lijkt veel op de centrale figuur in deze tekening van Michelangelo voor ‘De val van Phaëton‘.
Foto van National Museum of the Academia Galleries of Venice  

Hij meent dat Michelangelo veel te beroemd was om zijn toevlucht te moeten zoeken in zo’n ondergrondse ruimte. Hij zou onderdak hebben kunnen krijgen bij een van zijn andere beschermheren. Hij vermoedt bovendien dat de tekeningen eerder werden gemaakt, ergens tussen 1520 en 1530, tijdens onderbrekingen van het werk dat Michelangelo en zijn vele assistenten deden bij het metselen en beeldhouwen aan de Sagrestia Nuova waaraan ze daarboven werkten.

Er zouden originele Michelangelo’s tussen de tekeningen kunnen zitten, stelt Wallace, maar andere zijn waarschijnlijk tekeningen van medewerkers om artistieke problemen op te lossen, of misschien zelfs gewoon om zich te vermaken tijdens pauzes.

“Het is bijna onmogelijk om te bepalen wat wat is,” zegt hij. Maar, voegt hij daaraan toe, de vraag wie de tekeningen maakte, doet niks af aan hun waarde of aan het belang van de ontdekking. “Het is geweldig om in die ruimte te zijn. Je voelt je bevoorrecht,” stelt hij. “Je voelt je heel dicht bij het werkproces van een meester met zijn pupillen en assistenten.”

De ruimte roept een emotionele reactie op bij de bezoekers die het geluk hebben er binnen te mogen kijken. Binnen de vier muren, bij het zwakke licht van een klein hoekraam, lijkt het alsof je een kijkje krijgt in het hoofd van Michelangelo, die met zijn adembenemende kunstenaarschap het hele gebouw vult.

“Dit was iemand met oneindige capaciteiten,” zegt Wallace. “Hij werd 89 jaar oud en werd alleen maar beter.”

Lees meer

Ontdek Nat Geo

  • Dieren
  • Milieu
  • Geschiedenis en Cultuur
  • Wetenschap
  • Reizen
  • Fotografie
  • Ruimte
  • Video

Over ons

Abonnement

  • Abonneren
  • Schrijf je in
  • Shop
  • Disney+

Volg ons

  • Gebruiksvoorwaarden
  • Privacyverklaring
  • Cookiebeleid
Copyright © 1996-2015 National Geographic Society. Copyright © 2015-2017 National Geographic Partners, LLC. Alle rechten voorbehouden.