In de late avond van 13 april 1945 sluipt een Canadese soldaat richting Zwolle. Léo Major, toen 24 jaar oud, is op verkenning gestuurd. Zijn opdracht: in kaart brengen hoeveel Duitse troepen zich nog in de stad bevinden voordat een mogelijke artilleriebeschieting begint. Wat hij daar vervolgens in zijn eentje bereikt, werd een van de spectaculairste oorlogsverhalen uit de Nederlandse geschiedenis.

Zwolle werd op 14 april bevrijd

Major begon niet alleen aan zijn militaire missie. Hij was samen met zijn beste kameraad Willy Arsenault op pad, maar die werd nog voor middernacht en net buiten de stad doodgeschoten. Het verlies van zijn compagnon maakt diepe indruk op Major, maar hij besluit niet terug te keren na deze traumatische gebeurtenis.

Leestip: Zo verliep de bevrijding van Nederland in de Tweede Wereldoorlog

In zijn eentje dringt hij Zwolle binnen. Hij verrast de Duitse soldaten van binnenuit, wekt met granaten en geweervuur de illusie dat een heel leger de stad had ingenomen en maakt tientallen krijgsgevangenen. Tegen de ochtend meldt hij zich bij zijn regiment met de mededeling dat de Duitsers Zwolle hadden verlaten. De stad bleef daarmee gespaard van een bombardement, en op 14 april 1945 werd de bevrijding gevierd.

Ereburger van Zwolle

Het verhaal van Léo Major is sindsdien talloze keren verteld, waaronder uitgebreid bij het ANNO Stadsmuseum Zwolle. Hij werd militair onderscheiden, ontving het ereburgerschap van Zwolle en kreeg er zelfs een straat naar zich vernoemd. Een bronzen standbeeld van hem staat in Lévis, in de Canadese provincie Quebec, en is te zien op de foto bovenaan.

Heldenverhaal onder de loep

Voor velen is hij de held die in zijn eentje een hele stad bevrijdde. Toch worden er ook kanttekeningen geplaatst bij het verhaal. Recent onderzoek werpt een kritischer blik op de gebeurtenissen van die nacht.

De beschikbare documenten bevestigen dat Major op verkenningsmissie ging en dat hij rapporteerde dat de Duitsers Zwolle hadden verlaten, maar historici en militaire experts wijzen erop dat veel elementen uit zijn verslag moeilijk te verifiëren zijn.

Leestip: De Japanse soldaat voor wie de Tweede Wereldoorlog dertig jaar langer duurde

In officiële militaire archieven, zoals regimentsdagboeken, ontbreken bijvoorbeeld aanwijzingen dat hij daadwerkelijk grote aantallen Duitse soldaten gevangen nam of dat er sprake was van grootschalige gevechten in de stad.

Ook zijn eigen verklaringen bleken niet altijd consistent. In de loop der jaren vertelde Major verschillende versies van de gebeurtenissen. Dat maakt het lastig om feit en fictie van elkaar te onderscheiden. Volgens sommige historici is het verhaal bovendien steeds verder aangedikt door anderen. Zo kon een moedige verkenningsactie gaandeweg uitgroeien tot een heroïsch epos.

Eerder redder dan bevrijder?

Betekent dit dat Léo Major geen held was? Zeker niet. Zelfs critici benadrukken dat zijn optreden bijzonder was. Hij ging, na de dood van zijn vriend, alleen door met een gevaarlijke missie in vijandelijk gebied. Dat vraagt om uitzonderlijke moed.

Bovendien staat vast dat zijn rapportage invloed had op de verdere gang van zaken. Als de geallieerden hadden aangenomen dat Zwolle nog stevig verdedigd werd, had een artilleriebeschieting kunnen volgen.

Dat had ongetwijfeld grote schade toegebracht aan de historische binnenstad. In die zin wordt Major door sommigen eerder gezien als de ‘redder’ van Zwolle dan als de ‘bevrijder’.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!