De Dag van de Arbeid wordt al ruim 135 jaar gevierd, maar in Nederland gaat 1 mei vaak geruisloos voorbij. In België ligt het land die dag stil: het is een officiële feestdag. De oorsprong van deze jaarlijkse viering ligt in een periode van sociale strijd – en in de invoering van de achturige werkdag, die vandaag de dag nog altijd de norm is.

Wat is de Dag van de Arbeid?

De Dag van de Arbeid is een internationale feest- en actiedag van de arbeidersbeweging, met wortels in socialistische, communistische en anarchistische tradities. In veel landen wordt de dag op 1 mei gevierd, al bestaan er regionale variaties.

De dag staat symbool voor sociale rechten, arbeidsomstandigheden en solidariteit tussen werknemers: thema’s die eind negentiende eeuw allesbehalve vanzelfsprekend waren.

De strijd om een kortere werkdag

Aan het einde van de negentiende eeuw kwamen steeds meer arbeiders in de Verenigde Staten en Europa op voor hun belangen. Hun grootste wens was de invoering van de achturige werkdag. Destijds bestonden er geen opgelegde grenzen aan de werkdag en moest er vaak veel langer gewerkt worden.

In 1889 werd bij het eerste congres van de Tweede Internationale – een samenkomst van socialistische politieke partijen en vakbonden – besloten om op 1 mei 1890 een internationale strijddag voor de achturige werkdag te organiseren. Dat idee kwam uit de koker van de Amerikaanse vakbond American Federation of Labor.

Leestip: Waarom vieren we Internationale Vrouwendag?

Er vonden die dag grote demonstraties plaats in de Verenigde Staten en veel Europese landen, waaronder Nederland en België. In sommige Italiaanse, Spaanse en Franse steden leidde het zelfs tot gevechten tussen demonstranten en de politie.

Wanneer werd de achturige werkdag werkelijkheid?

Alleen in de Verenigde Staten had de staking direct succes: in meerdere deelstaten werd voor timmerlieden een achturige werkdag ingevoerd, in sommige andere vakgebieden werd een negenurige werkdag van kracht.

Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!

In Europa liet het resultaat langer op zich wachten. In Nederland maakte vooral de sociaaldemocratische SDAP zich hard voor de achturige werkdag. Uiteindelijk werd de Wet aangaande achturige werkdag in 1919 aangenomen. België volgde twee jaar later met de Wet tot invoering van de achturendag. Daar was het vooral een politiek speerpunt van de socialistische Belgische Werkliedenpartij.

Hoe 1 mei een jaarlijkse traditie werd

Op het congres van de Tweede Internationale van 1891 werd besloten om de Dag van de Arbeid jaarlijks te herhalen. Zo kon er blijvend gestreden worden voor de drie hoofddoelen: de achturige werkdag, betere arbeidsrechten en het behoud van vrede.

Waarom Nederland geen vrije dag kent

In bijna alle Europese landen is de Dag van de Arbeid een officiële feestdag, maar niet in Nederland – met uitzondering van de bijzondere gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba. Daarvoor zijn meerdere verklaringen. Zo viel de nationale feestdag Koninginnedag van 1949 tot en met 2013 op 30 april, slechts één dag voor de Dag van de Arbeid.

Ook zijn er in Nederland in de strijd om betere arbeidsvoorwaarden minder bloederige confrontaties geweest dan in andere landen. Door de geleidelijke verbetering van de arbeidsomstandigheden raakte de strijddag in Nederland steeds verder op de achtergrond.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!