Geschiedenis en Cultuur

Gelaatstrekken van 1200 jaar oude koningin onthuld

Ruim een millennium na de dood van een adellijke vrouw in Peru hebben wetenschappers een 3D-reconstructie van haar gezicht gemaakt.Friday, December 15, 2017

Door Michael Greshko

Zo’n 1200 jaar geleden werd een rijke aristocrate van minstens zestig jaar oud begraven in Peru, samen met alles wat ze nodig had voor het hiernamaals: sieraden, flesjes en weefinstrumenten van goud.

Nu hebben wetenschappers een reconstructie gemaakt van haar mogelijke gelaatstrekken, vijf jaar nadat haar nog onverstoorde graf werd ontdekt buiten de kuststad Huarmey.

“Toen ik de reconstructie zag, keek ik in de ogen van sommige van mijn inheemse vrienden uit Huarmey,” zegt archeoloog Miłosz Giersz, een van de ontdekkers van de aristocratische tombe en ontvanger van een National Geographic-beurs. “Haar genen zijn nog altijd op deze plek.”

In 2012 ontdekten Giersz en de Peruaanse archeoloog Roberto Pimentel Nita de tombe van El Castillo de Huarmey. De vindplaats op een heuvel was ooit een groot tempelcomplex van de Wari-cultuur, die eeuwenlang in deze regio heerste voordat de bekendere Inca’s het gebied inlijfden. De tombe werd op wonderbaarlijke wijze over het hoofd gezien door grafrovers en bevat de stoffelijke resten van 58 adellijke vrouwen, onder wie vier koninginnen of prinsessen.

“Het is een van de belangrijkste ontdekkingen van de afgelopen jaren,” zei Cecilia Pardo Grau, curator precolumbiaanse kunst van het Museo de Arte de Lima, in een eerder interview.

Een van de bijgezette vrouwen, met de bijnaam ‘de koningin van Huarmey’, was met bijzonder veel weelde begraven. Haar lichaam lag in een aparte kamer en was omringd door sieraden en andere luxevoorwerpen, waaronder gouden oorschijven, een ceremoniële bijl van koper en een zilveren beker.

Wie was deze vrouw? Haar skelet werd nauwkeurig onderzocht door het team van Giersz, die ontdekte dat de koningin van Huarmey, evenals veel van de andere adellijke vrouwen in de graven, haar leven vooral zittend had doorgebracht maar dat ze daarbij haar bovenlichaam zeer veel had gebruikt – het visitekaartje in skeletvorm van iemand die haar hele leven lang heeft geweven.

Haar hooggeplaatste positie moet daarmee te maken hebben gehad. Bij de Wari en andere culturen van de Andes uit deze periode waren stoffen kostbaarder dan goud en zilver, vanwege de immense hoeveelheid tijd die in het vervaardigen ervan ging zitten. Volgens Giersz kan het weven van oude stoffen die die elders in Peru zijn gevonden twee tot drie generaties hebben gevergd.

bekijk galerij

De koningin van Huarmey had haar hoge status waarschijnlijk te danken aan haar weefkunst: ze werd begraven met weefinstrumenten van kostbaar goud. Daarnaast miste ze enkele tanden, wat overeenkomst met het tandbederf dat wordt veroorzaakt door het drinken van chicha, een zoete alcoholische drank uit maïs die alleen door de Wari-elite gedronken mocht worden.

Het team van Giersz vond ook een kanaal dat van het graf van de koningin van Huarmey naar kamers aan de buitenzijde van het complex loopt en resten van chicha bevat. Het kanaal zou mensen in staat hebben gesteld om ook na de afsluiting van het graf ceremoniële dranken in aanwezigheid van de adellijke vrouw te drinken. “Zelfs na haar dood dronk de plaatselijke bevolking met haar,” zegt Giersz.

Maar hoe zag deze machtige aristocrate eruit? In het voorjaar van 2017 nam Giersz contact op met de archeoloog Oscar Nilsson, die vermaard is om zijn gezichtsreconstructies, om de koningin van Huarmey weer tot leven te wekken.

Nilsson is niet de eerste die probeert de gelaatstrekken van vertegenwoordigers van de precolumbiaanse elite te reconstrueren. Onlangs gaven archeologen een gezicht aan de Señora van Cao, een jonge aristocrate die 1600 jaar geleden in de oude Peruaanse Moche-cultuur leefde.

In tegenstelling tot die reconstructie (die vrijwel geheel met computers werd uitgevoerd) koos Nilsson bij de koningin van Huarmey voor een handmatiger aanpak. Met als uitgangspunt een schedelmodel dat door een 3D-printer was uitgeprint, bouwde Nilsson de gelaatstrekken van de aristocrate met de hand op.

Als leidraad kon Nilsson zich baseren op de bouw van de schedel en grote hoeveelheden gegevens waaruit de dikte van spieren en weefsel op de gezichtsbeenderen opgemaakt kunnen worden. Ook gebruikte hij foto’s van Andes-indianen die in de regio rond El Castillo de Huarmey wonen. (Uit chemische analyses blijkt dat de koningin van Huarmey in haar jeugd van het plaatselijke water dronk, wat een vergelijking met de lokale bevolking rechtvaardigt.)

Al met al had Nilsson 220 uur nodig om het gelaat van de adellijke dame tot in de kleinste details te reconstrueren. Om haar haardos – die in het droge klimaat bewaard was gebleven – te kunnen herscheppen, had Nilsson echt haar van oudere Andes-vrouwen gebruikt, haar dat door Giersz op een Peruaanse markt voor pruikenmakers was gekocht.

“Terwijl je de eerste stappen als wetenschappelijk kunt beschouwen, dan kom ik vervolgens langzaam in een meer artistieker proces terecht, waarbij ik iets van menselijke uitdrukkingskracht of levenslust moet toevoegen,” zegt Nilsson. “Anders zou ze heel erg op een etalagepop lijken.”

Sommige mensen krijgen de kans Nilsson meesterwerk met eigen ogen te zien. De voltooide reconstructie zal vanaf 14 december worden getoond op een nieuwe tentoonstelling van oude Peruaanse voorwerpen in het Nationaal Etnografisch Museum te Warschau in Polen.

“Ik doe dit werk al twintig jaar en ik kom vaak fascinerende projecten tegen, maar dit was toch echt iets bijzonders,” zegt Nilsson. “Ik kon dit project gewoon niet afwijzen.”