In de nacht van 14 op 15 april 1912 zinkt de Titanic naar de bodem van de zee. Het schip ligt op zo’n zeshonderd kilometer voor de kust van Canada, op een diepte van bijna vier kilometer. Vrijwel direct geven welvarende nabestaanden van de ramp opdracht om het wrak op te duiken. Er zijn echter twee problemen: men weet niet precies waar het wrak zich op de zeebodem bevindt en het ligt zo diep dat het onmogelijk blijkt om het überhaupt te bereiken.

In 1953 doet een bedrijf uit Southampton een eerste – doch onsuccesvolle – poging en ook in de jaren zestig en zeventig worden verschillende creatieve ideeën geopperd om het schip te bergen. Zo stelt men voor om het wrak vol te pompen met vaseline en pingpongballen of het in zijn geheel te omhullen met ijs, maar het blijkt allemaal onhaalbaar of te kostbaar.

Een geheime militaire missie op de bodem van de oceaan

Het duurt nog tot de jaren tachtig voordat er echt werk wordt gemaakt van de zoektocht naar de Titanic. Oceanoloog Robert Ballard heeft al diverse expedities ondernomen als hij in 1982 aanklopt bij de Amerikaanse marine. Hij zoekt financiële steun voor de bouw van zijn robotonderzeeërs (ROV’s), de op afstand bestuurde technologie die hij nodig heeft om de Titanic te vinden.

Het leger is geïnteresseerd in die technologie, maar dan wel met het doel om onderzoek te doen naar de wrakken van twee gezonken onderzeeërs. De onderzeeërs USS Thresher en USS Scorpion waren in de jaren zestig gezonken in de Atlantische Oceaan en het leger wil weten wat er met hun nucleaire reactoren was gebeurd.

Met die kennis zouden de Amerikanen kunnen bepalen of het dumpen van radioactief materiaal in zee veilig is voor het milieu, maar ze willen ook weten of er enig bewijs is voor de theorie dat de Scorpion door de Sovjets tot zinken zou zijn gebracht.

Catastrofaal defect

De gegevens van Ballard tonen aan dat de nucleaire reactoren onbeschadigd op de bodem van de oceaan liggen en geen invloed op het milieu hebben. De Thresher is waarschijnlijk gezonken door het uitvallen van de nucleaire aandrijving.

Leestip: Violet Jessop: de vrouw die schipbreuken van de Titanic, Olympic én Britannic overleefde

Het lot van de Scorpion was minder eenduidig, maar er zijn geen aanwijzingen voor wapengeweld van buitenaf. Waarschijnlijk werd deze getroffen door een catastrofaal defect. Daarmee werd afgerekend met de theorie dat de Russen de onderzeeër hadden getorpedeerd uit wraak voor een spionagemissie.

De missie was bedoeld om de gezonken oorlogsonderzeeërs te bestuderen en Ballard had officieel geen toestemming om naar de Titanic te zoeken. Maar als hij zijn militaire missie zou afronden en er nog tijd over zou zijn, dan mocht de oceanograaf doen wat hij wilde. Destijds was alleen de minister van Marine van zijn plan op de hoogte.

Race tegen de klok

Uiteindelijk heeft Ballard nog twaalf dagen over om naar de Titanic te zoeken, en daarvoor blijkt zijn ervaring met de onderzeeërs van cruciaal belang. Hij had namelijk tijdens zijn militaire missie geleerd hoe zeestromingen effect hebben op het puinspoor van een zinkend schip en met die inzichten speurt hij met een camera de zeebodem af.

Hij gaat ervan uit dat de Titanic in tweeën was gebroken en daarbij een puinspoor had achtergelaten. Het blijkt een gouden zet: na een week identificeert hij met behulp van foto’s een stoomketel uit 1911 en een dag later vindt hij het grootste deel van het wrak terug.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

‘De marine had nooit verwacht dat ik de Titanic zou vinden, dus toen dat gebeurde, werden ze opeens heel zenuwachtig vanwege alle publiciteit,’ zal Ballard later verklaren tegenover National Geographic. ‘Het publiek richtte zich echter dusdanig op de legende van de Titanic dat het verband met militaire operaties nooit werd gelegd.’

Een loodzware bergingsklus

De Titanic mag dan spreekwoordelijk boven water zijn, je kunt niet zomaar een loodzwaar schip van vier kilometer diepte omhoog takelen. Toch worden in de jaren daarna verschillende pogingen ondernomen. In totaal zijn er duizenden voorwerpen uit het wrak gehaald en in 1996 doet men zelfs een poging om een twintig ton wegend deel van de romp te bergen.

Leestip: Hoe ziet de Titanic er nu uit? Deze 3D-scan toont het volledige wrak in ongekend detail

Het lukt om ‘The Big Piece’ bijna helemaal omhoog te tillen, maar op zo’n zestig meter van het wateroppervlak breken de touwen en stort het 3700 meter naar beneden. Een tweede poging in 1998 is succesvoller. Het stuk is nu – samen met vele andere voorwerpen uit de Titanic – te bewonderen in Las Vegas.

Wat er nog over is van de Titanic

De Titanic ligt al meer dan honderd jaar op de bodem van de Atlantische Oceaan. De vraag is echter: hoe lang nog? Het wrak is ernstig aangetast door bacteriën die het zogenaamd ‘onzinkbare’ schip langzaam opeten. Mogelijk hebben de vele menselijke expedities naar de zeebodem deze bacteriële aantasting versneld.

Volgens wetenschappers zou het wrak binnen enkele tientallen jaren kunnen verdwijnen. Een bergingsoperatie is op korte termijn niet realistisch, en dus lijkt het erop dat de Titanic over niet al te lange tijd nog een tweede keer zal vergaan.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!