Vreemde pterosauriër met ongebruikelijk veel tanden ontdekt

Dit prehistorische dier met merkwaardig donkere botten behoort tot een geheel nieuw geslacht van vliegende reptielen, dat is vernoemd naar het ‘Huis Targaryen’ uit de tv-serie Game of Thronesdonderdag 28 november 2019

Het fossiel van een wezen met merkwaardig donkere botten is geïdentificeerd als de eerste vertegenwoordiger van een nieuw geslacht van getande pterosauriërs, zo berichten paleontologen in het tijdschrift Historical Biology. De nieuwe soort heeft de formele naam Targaryendraco wiedenrothi gekregen, een speelse verwijzing naar het fictieve ‘Huis Targaryen’ uit de populaire tv-serie Game of Thrones. Het fossiel is het meest volledige voorbeeld van een pterosauriër uit het Krijt die in Duitsland is gevonden.

Daarnaast heeft het onderzoeksteam zes andere, reeds bekende pterosauriërs geïdentificeerd als nauwe verwanten van de nu gecreëerde groep van Targaryendraconia. De reptielen van deze afstammingslijn hadden vleugels met een spanwijdte van drie tot acht meter en ongebruikelijk smalle snuiten, met aan het uiteinde een rij tanden die naar buiten toe uit de kaakrand stak.

De fossielen in kwestie zijn ontdekt op zeer uiteenlopende plekken in Engeland, de VS, Brazilië en Australië, en “al deze soorten leefden in kustmilieus met ondiepe zeeën en voedden zich waarschijnlijk met vis,” zegt onderzoeksleider Rodrigo Pêgas, paleontoloog aan de Universidade Federal do ABC in São Bernardo do Campo, Brazilië. “De slanke kaak is het meest opmerkelijke kenmerk dat ze gemeen hebben (...). Het gaat om de allersmalste kaken bij welke getande pterosauriër dan ook.” (Ontdek meer over een onlangs toegeschreven pterosauriërsoort uit Canada, met de naam ‘bevroren draak’.)

Pterosauriërs 101
Pterosauriërs waren de eerste gewervelden die konden vliegen. Kom meer te weten over de anatomische kenmerken die dit mogelijk maakten, hoe groot sommige van de dieren werden en welke soort werd vernoemd naar een beroemde vampier.

De taxonomische herindeling laat zien dat de kennis over deze gevleugelde wezens in de afgelopen jaren sterk is toegenomen, zowel door de vondst van nieuwe fossielen als door hernieuwde pogingen om fossielen uit museumcollecties te analyseren en te vergelijken, zegt Taissa Rodrigues, een pterosauriërexpert van de Universidade Federal do Espírito Santo in het Braziliaanse Vitória die niet bij het nieuwe onderzoek was betrokken.

“De toeschrijving van Targaryendraco is de bekroning van het besef dat een hele afstammingslijn van vliegende reptielen over het hoofd is gezien, dieren die gedurende miljoenen jaren in het Krijt leefden,” zegt zij.

In de vuilnisbak

Targaryendraco was een vliegende tijdgenoot van de dinosauriërs en leefde 130 miljoen jaar geleden, in een tijd dat het Duitse gebied waar hij werd ontdekt de kustlijn van een warme en ondiepe zee vormde.

Het fossiel bestaat uit de kaak en delen van de ribben en vleugels. Dat lijkt misschien niet heel erg veel, maar vergeleken met de fragmentarische skeletten van andere Duitse pterosauriërfossielen uit dit tijdperk is het exemplaar relatief compleet. Uit de botten blijkt dat Targaryendraco een lange, smalle snuit had en dat zijn scherpe tanden perfect waren voor het uit zee scheppen van vissen die vlak onder het wateroppervlak zwommen. “De vleugels waren langgerekt en smal, een vorm die ook kenmerkend is voor moderne vogels en vleermuizen die in volle vlucht vissen uit het water opscheppen,” zegt Pêgas. 

Amateur-fossielenjager Kurt Wiedenroth ontdekte de botten in 1984 in een kleigroeve in Engelbostel bij Hannover. Hun donkere kleur hebben ze mogelijk te danken aan mineralen in het gesteente waarin ze lagen ingebed. In 1990 schonk Wiedenroth het exemplaar aan het Staatliche Museum für Naturkunde Stuttgart, waar het werd geanalyseerd en toegeschreven als Ornithocheirus wiedenrothi, een nieuwe soort in de pterosauriërgroep Ornithocheirus.

Maar naarmate er meer pterosauriërs werden gevonden en wetenschappers een grote hoeveelheid nieuwe inzichten over deze vliegende reptielen vergaarden, werd duidelijk dat sommige soorten uit de groep Ornithocheirus onderling weinig verwantschap vertoonden en veeleer aan andere pterosauriërgroepen toegeschreven moesten worden.

In de paleontologie is het gebruikelijk om soorten waarover nog maar weinig bekend is alvast in groepen in te delen. Deze groepen worden ‘vuilnisbak-taxa’ genoemd, want ze omvatten exemplaren die nog maar pas zijn opgegraven, vaak fragmentarisch zijn en nog niet uitgebreid zijn geanalyseerd, zegt Darren Naish, paleontoloog aan de Britse University of Southampton.

“Men nam aan dat ook vondsten uit andere delen van de wereld tot dezelfde groep behoorden, en men bleef dezelfde naam gebruiken,” legt hij uit. “Onder de pterosauriërs is de Ornithocheirus-groep daarvan het beste voorbeeld.”

Maar Pêgas en zijn medeauteurs van het Museu Nacional in Rio de Janeiro en het Institut Català de Paleontologia in Barcelona hebben Ornithocheirus wiedenrothi nu opnieuw onder de loep genomen en hem heromschreven als Targaryendraco wiedenrothi, omdat de echte soorten uit de groep Ornithocheirus een rondere kaakvorm hebben. “Pterosauriërkenners vonden al tientallen jaren lang dat deze soort eigenlijk niet in de Ornithocheirus-groep thuishoort,” zegt Naish, die niet aan het nieuwe onderzoek deelnam.

Een dans met draken

De donkergekleurde botten van het fossiel deden de auteurs van de nieuwe studie denken aan de zwarte botten van de draken van het Huis Targaryen. Bovendien “zijn sommige biologische aspecten van de draken [uit de serie] gebaseerd op pterosauriërs”, schrijven ze in hun paper.

De meeste draken die in boeken, films en illustraties worden uitgebeeld, hebben zes ledematen: vier poten en twee vleugels. “Maar dat slaat biologisch gezien nergens op,” zegt Pêgas. In de natuur is er geen enkel gewerveld dier uit heden of verleden bekend waarbij zoveel ledematen in deze configuratie voorkomen.

Maar bij het bedenken van zijn fictieve draken liet George R. R. Martin, de schepper van Game of Thrones, zich leiden door de anatomie van pterosauriërs, die miljoenen jaren geleden echt hebben geleefd en die vier ledematen hadden: twee voorpoten als vleugels en twee achterpoten.

Pêgas heeft bewondering voor deze keuze: “Ik vond altijd al dat dit heel goed bedacht was, vooral omdat ik pterosauriërs bestudeer.” Bovendien “ben ik een echte nerd en een enorme fan van Game of Thrones,” geeft hij toe.

Dit artikel werd oorspronkelijk in het Engels gepubliceerd op NationalGeographic.com

Lees verder

Voor het eerst fossiele dinosaurusveren gevonden bij Zuidpool

De oeroude veren zijn een aanwijzing voor de manier waarop kleine, vleesetende dinosaurussen 118 miljoen jaar geleden de lange, koude winters binnen de Zuidpoolcirkel doorstonden.

De ‘IJzerdraak’: nieuwe pterosauriër in Australië gevonden

De opmerkelijk goed bewaard gebleven resten vormen tot nu toe het meest complete fossiel van een vliegend reptiel dat op het continent is ontdekt.

Laatste dag van dinosauriërs tot in detail bekend

Uit rotsmonsters die op grote diepte in de Chicxulub-krater zijn genomen, blijkt wat er gebeurde in de minuten en uren na een van de grootste rampen in de geschiedenis van onze planeet.
Lees meer