Menig archeoloog besteedde uren aan het ontcijferen van krabbels uit het verleden. Dankzij hun inzet wist de mensheid een enorme bak aan kennis te vergaren over oude schriften en talen.
De komst van geavanceerde technologie maakte het ontcijferen de afgelopen decennia een stuk eenvoudiger. Documenten waarvan werd gedacht dat ze te zwaar beschadigd waren om te onderzoeken, geven ineens hun geheimen prijs. Welke vraagstukken zijn al opgelost? En welke teksten zijn nog steeds onbegrijpelijk?
1. De verkoolde Ein Gedi-rol
Een onderzoeksteam meldde in 2016 een doorbraak in de ontcijfering van de Ein Gedi-rol. Deze werd ongeveer 1500 jaar geleden in een aron hakodesj gelegd, de kast in een synagoge waarin de Thorarollen bewaard worden. De brand die het stadje aan de westkust van de Dode Zee in de as legde, spaarde de aron hakodesj. Maar de intense hitte van het vuur veranderde de boekrol wel in een verkoold document.
De Ein Gedi-rol werd zorgvuldig bewaard, maar de inhoud bleef een raadsel. De hitte had de boekrol dusdanig beschadigd, dat onderzoekers bang waren hem in stof te veranderen als ze hem zouden uitrollen. Hoe zouden ze hem kunnen openen zonder hem onherstelbaar te beschadigen?
Een team van wetenschappers had in 2015 het antwoord. Een combinatie van CT-scans en computersoftware maakte het mogelijk om een virtuele kopie van de boekrol te creëeren – en die was wél uit te rollen. Een jaar later kwam het team met hun bevindingen: op de boekrol van 1700 tot 1800 jaar oud stonden de eerste twee hoofdstukken van Leviticus.
2. Romeinse geschriften ontrafeld
Nadat de Vesuvius in 79 na Christus uitbarstte, raakten de steden Pompeï en Herculaneum bedolven onder vulkanisch puin. Ook een grote villa in Herculaneum met zo’n 1800 boekrollen moest het ontgelden. De intense hitte van de uitbarsting had de geschriften volledig verkoold.
Ze werden in 1752 al gevonden, maar niemand wist wat ze ermee moesten doen. Wel was duidelijk dat het een bijzondere vondst was. Misschien was de bibliotheek wel gevuld met geschriften die we inmiddels niet meer kennen. En dus werden ze bewaard, wachtend tot het mogelijk werd de inhoud te ontcijferen.
Dat moment kwam in 2023. De Vesuvius Challenge schreef een wedstrijd uit: gebruik AI om een deel van de inhoud van de Herculaneumrollen te ontcijferen. Ze maakten CT-scans van hoge resolutie vrij toegankelijk en boden een grote prijs als lokkertje. Minder dan een jaar later werden de winnaars aangekondigd. Ze hadden vijf procent van een boekrol gedecodeerd. De inhoud werd beschreven als een ‘2000 jaar oude blog over hoe je moet genieten van het leven’.
3. Het mysterieuze Voynichmanuscript
Het Voynichmanuscript is misschien niet zo oud als de bibliotheek van Herculaneum, maar de inhoud is net zo prikkelend. Het boek bestaat uit 240 pagina’s vol met teksten en kleurrijke illustraties van astrologische symbolen, golvende planten en levendige menselijke figuren. Het manuscript stamt uit begin vijftiende eeuw.
Afgaande op de illustraties nemen onderzoekers aan dat het boek in zes secties is opgedeeld: botanie, astronomie, biologie, kosmologie, geneeskunde en koken. Sommigen geloven dat het boek wetenschappelijke kennis bevat, anderen juist een vorm van magie – of een mix van beide.
Eeuwenlang bogen codebrekers zich over de tekst en kwamen met verschillende theorieën over de inhoud, maar geen enkele bleek sluitend. Ook AI is al ingezet door computerwetenschappers, maar de resultaten blijven vooralsnog uit. Tegenwoordig maakt het Voynichmanuscript deel uit van de collectie zeldzame boeken van Yale University. Het is ingescand en online te bekijken. Wachtend tot iets of iemand zijn geheimen kan ontrafelen.
