Wat er in je mond leeft, zegt mogelijk meer over je gezondheid dan gedacht. Nieuwe onderzoeken laten zien dat bacteriën op tanden en tandvlees aanwijzingen kunnen geven over ziekten elders in het lichaam, waaronder kanker.

Mondbacteriën en kanker

Volgens een recent onderzoek dat werd gepubliceerd in JAMA Oncology worden 27 soorten mondbacteriën en schimmels in verband gebracht met een vergroot risico op alvleesklierkanker.

‘Door bacteriën en schimmels in de mond in kaart te brengen, kunnen oncologen mogelijk signaleren voor wie vroege screening op alvleesklierkanker het belangrijkst is,’ zegt Jiyoung Ahn, medeauteur van de studie en directeur van het Epidemiology and Cancer Control programma bij het Laura and Isaac Perlmutter Cancer Center aan de New York University (VS).

Je mondgezondheid staat niet op zichzelf

Deze bevindingen weerspiegelen een bredere verschuiving in hoe wetenschappers mondgezondheid benaderen. De gezondheid van je gebit staat niet op zichzelf, maar kan je algehele gezondheid reflecteren.

De mond herbergt een van de grootste microbiomen van het lichaam, bestaande uit meer dan zevenhonderd soorten bacteriën, schimmels, virussen en andere micro-organismen.

‘De bacteriën die op je tanden leven zijn heel anders dan de bacteriën die op je tong leven,’ zegt Jessica Mark Welch, bioloog bij het ADA Forsyth Institute, gespecialiseerd in het orale microbioom. ‘Op je gehemelte en tandvlees zit ook weer een andere groep bacteriën.’

Een gezond microbioom

Bij mensen met een goede mondgezondheid bestaat het microbioom uit een diversiteit van nuttige micro-organismen, waaronder Streptococcus en Rothia, die helpen ontstekingen onder controle te houden en ziekteverwekkers af te weren. Maar dat evenwicht is kwetsbaar. Veranderingen in voeding, mondhygiëne of algehele gezondheid kunnen de microbiële samenstelling snel veranderen.

‘Bacteriën reageren altijd op hun omgeving,’ legt Mark Welch uit. ‘Als de mond wordt blootgesteld aan veel suiker, groeit het aantal bacteriën dat gedijt op eenvoudige suikers.’

Leestip: Antibiotica worden steeds minder effectief. Dat is zo zorgwekkend als het klinkt

Een van de bekendste boosdoeners is Porphyromonas gingivalis, een bacterie die nauw verband houdt met tandvleesaandoeningen. Terwijl de meeste bacteriën de voorkeur geven aan koolhydraten, gedijt deze ziektemaker op eiwitten.

Het recent gepubliceerde onderzoek in JAMA Oncology laat zien dat deze bacterie, net als de veel voorkomende mondschimmel Candida, ook in verband wordt gebracht met een verhoogd risico op alvleesklierkanker.

De verbinding tussen mond en lichaam

Het was al langer bekend dat chronische ontstekingen een risicofactor zijn voor hart- en vaatziekten, diabetes type 2, verschillende vormen van kanker en de ziekte van Alzheimer. Mensen met parodontitis, een vergevorderde tandvleesontsteking, hebben bijvoorbeeld drie tot vijf keer zo’n grote kans op het ontwikkelen van verschillende kankersoorten.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Bloedvaten onder de tong, wangen en op andere plaatsen in de mond zorgen ervoor dat bacteriën door het lichaam kunnen bewegen, zegt Marcelo Freire. Hij is tandarts en universitair hoofddocent bij het Genomic Medicine and Infectious Disease Department aan het J. Craig Venter Institute (VS).

Het immuunsysteem onderschept deze bacteriën doorgaans, maar sommige glippen erdoorheen, wat mogelijk tot ziekte kan leiden.

Ook via speeksel kunnen bacteriën door het spijsverteringskanaal bewegen. In dierstudies uit 2024 kwam naar voren dat een bacterie die vanuit de mond door het lichaam beweegt alvleesklierkanker kan veroorzaken.

Causaal verband aantonen is lastig

Ondanks de groeiende hoeveelheid bewijs dat bacteriën in de mond verband houden met verschillende ziekten, wijzen onderzoekers erop dat het moeilijk blijft om een direct causaal verband aan te tonen.

‘Je kunt mensen vragen om verschillende diëten te volgen en meten wat dat doet met hun microbioom, maar er zijn experimenten die je ethisch gezien niet kunt uitvoeren,’ zegt Mark Welch. Denk daarbij aan het opzettelijk infecteren van mensen met ziekteverwekkers.

Leestip: Zijn bacteriofagen de oplossing in de strijd tegen resistente bacteriën?

Dierstudies kunnen helpen, maar het microbioom van muizen en mensen verschilt aanzienlijk. Daarnaast verandert de verhouding van de verschillende bacteriën in onze mond in de loop van de tijd.

Daarom brengen onderzoekers eerst in kaart hoe een ‘gezond’ mondmicrobioom eruitziet, om te kunnen vaststellen wanneer dit gezonde evenwicht doorslaat naar een ongezond beeld, zegt Mark Welch. Ook genetica speelt hierbij een rol. Sommige mensen kunnen veel tandplak hebben zonder tandvleesontsteking, terwijl anderen gemakkelijk zo'n ontsteking ontwikkelen.

Het mondmicrobioom in balans houden

Het goede nieuws dan: simpele, dagelijkse gewoontes kunnen een grote bijdrage leveren aan het behoud van een gezond microbioom in je mond en daarmee aan het bevorderen van de algehele gezondheid.

Denk hierbij aan het eten van onbewerkte voedingsmiddelen die rijk zijn aan pre- en probiotica, zoals gefermenteerde zuivelproducten, fruit en groenten. Ook omega-3 vetzuren dragen bij aan een goede mondgezondheid, net als nitraten uit bladgroenten, bieten en selderij.

Suiker kan het microbioom in je mond juist verstoren. Zoete frisdranken en desserts voeden schadelijke bacteriën die ontstekingen bevorderen.

De basisprincipes van een goede mondhygiëne – regelmatig poetsen, flossen, voorzichtig tongschrapen en je gebit regelmatig laten reinigen bij de tandarts of mondhygiënist – blijven essentieel. Wees wel voorzichtig met agressieve bacteriedodende mondspoelingen. ‘Je wil niet het volledige microbioom verstoren,’ zegt Freire. ‘Want het bevat ook nuttige bacteriën.’

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!