Bij intermittent fasting beperk je je eetmomenten tot een bepaalde periode van de dag. Die vorm van vasten is de afgelopen jaren populair geworden, mede door claims over uiteenlopende gezondheidsvoordelen. Toch zijn veel onderzoeksconclusies minder spectaculair dan vaak wordt voorgesteld, want zowel de voordelen als de nadelen worden regelmatig overdreven. Wat zegt de wetenschap over intermittent fasting?

Gewichtsverlies is het duidelijkste effect

‘Intermittent fasting kan een hoge bloeddruk verlagen, de cognitie verbeteren en chronische ziekten zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker voorkomen en zelfs omkeren,’ stelt Mark Mattson, neurowetenschapper aan de Johns Hopkins School of Medicine (VS) die al 25 jaar onderzoek doet naar intermittent fasting.

Het belangrijkste voordeel van vasten is echter gewichtsverlies. Dat blijkt ook uit een klinische studie van de University of Sydney (Australië), waarbij deelnemers in een halfjaar ongeveer acht procent van hun lichaamsgewicht en ongeveer zestien procent van hun vetmassa verloren.

Leestip: Dit dieet verlaagt je bloeddruk zonder medicijnen – en wordt al 30 jaar onderzocht

‘Literatuuronderzoek toonde eveneens significant gewichtsverlies aan en concludeerde dat intermittent fasting veelbelovend is voor de behandeling van obesitas,’ aldus onderzoeker en hoogleraar geneeskunde en voeding Luigi Fontana.

Er zijn wel kanttekeningen. Zo treedt gewichtsverlies alleen op als het vasten niet wordt afgewisseld met eetbuien en moet je voldoende eiwitten binnenkrijgen en krachttraining doen om spiermassa te behouden.

Effect op cholesterol en hartgezondheid

Intermittent fasting kan ook helpen bij het verlagen van de bloeddruk en het cholesterolgehalte. Een studie uit 2025 laat volgens coauteur Fontana na zes maanden verbeteringen zien in triglyceriden en LDL/non-HDL-cholesterol.

Een mogelijke verklaring is dat gewichtsverlies het buikvet vermindert en het vetmetabolisme beïnvloedt. Daarnaast kan vasten volgens Mattson de activiteit van het parasympathische zenuwstelsel verhogen, dat helpt het lichaam te ontspannen en de hartslag en bloeddruk kan verlagen.

Wil je niets missen van onze verhalen? Volg National Geographic op Google Discover en zie onze verhalen vaker terug in je Google-feed!

Er is echter een belangrijke nuance: ‘Een verbetering van het cholesterolgehalte en de bloeddruk treedt over het algemeen alleen op als iemand meer dan vijf procent van zijn lichaamsgewicht verliest en als zijn bloeddruk en cholesterolgehalte hoog waren voordat hij met het dieet begon,’ aldus Krista Varady, professor aan de University of Illinois Chicago (VS) en coauteur van een gerelateerde studie.

Invloed op bloedsuiker en diabetes

Onderzoek toont ook aan dat intermittent fasting de glucosehuishouding beïnvloedt. Dit komt deels doordat vasten de insulinespiegel in het bloed verlaagt, de insulinegevoeligheid verhoogt en de vetverbranding stimuleert.

Mattson zegt dat periodiek vasten ook de cellulaire stressbestendigheid kan verhogen, autofagie kan stimuleren – een natuurlijk cellulair ‘opruimproces’ waarbij het lichaam beschadigde of onnodige componenten afbreekt en hergebruikt – en de mitochondriale functie kan verbeteren.

Samen kunnen deze veranderingen de glucosehuishouding en het vermogen van het lichaam om een stabiele bloedsuikerspiegel en metabolische balans te behouden tijdens perioden van stress, ziekte of veranderingen in het dieet verbeteren.

Leestip: Eet jij wekelijks friet? Nieuw onderzoek waarschuwt voor hoger diabetesrisico

Andere studies tonen aanvullende voordelen aan, met name voor mensen met insulineresistentie of diabetes type 2, waaronder een verlaging van de nuchtere bloedglucosewaarden, lagere HbA1c-waarden, minder visceraal vet en in sommige gevallen een verminderde behoefte aan diabetesmedicatie.

Toch is voorzichtigheid geboden. Mensen die insuline of andere bloedsuikerverlagende medicijnen gebruiken, lopen tijdens vasten risico op hypoglykemie en moeten daarom eerst met een arts overleggen.

Worden je hersenen er scherper van?

Veel mensen zeggen dat ze zich tijdens het vasten scherper of energieker voelen. Klinische studies hebben dat effect bij gezonde mensen echter nauwelijks kunnen aantonen. Wel zijn er aanwijzingen dat intermittent fasting voordelen kan hebben voor mensen met aandoeningen zoals epilepsie, Alzheimer en multiple sclerose, zowel voor symptomen als ziekteprogressie.

Toch is er nog beperkt bewijs voor cognitieve voordelen en veel van het mechanistisch onderzoek is uitgevoerd bij dieren, wat mogelijk niet direct van toepassing is op mensen.

Voor wie is vasten minder geschikt?

Intermittent fasting is niet voor iedereen geschikt. Kwetsbare ouderen of mensen met sarcopenie – leeftijdsgerelateerd spierverlies – moeten voorzichtig zijn omdat vasten het verlies van spiermassa kan versterken. Ook mensen met een eetstoornis, zwangere vrouwen en vrouwen die borstvoeding geven wordt afgeraden te vasten.

Hoewel soms wordt beweerd dat vasten de hormoonhuishouding van vrouwen verstoort, laten studies daar weinig bewijs voor zien. Als vasten leidt tot chronische ondervoeding, slaapproblemen, veranderingen in de menstruatiecyclus of overmatige stress, moet het wel worden aangepast of gestopt.

Geen wondermiddel

Experts benadrukken dat vasten geen wondermiddel is. Fontana: ‘Zonder de kwaliteit van je voeding te verbeteren en regelmatig te bewegen, is vasten geen vervanging voor een algehele gezonde levensstijl en kan het leiden tot ongunstige gezondheidsveranderingen.’

Daarnaast zijn geduld en consistentie belangrijk. Volgens Mattson kan het enkele weken tot een maand duren voordat het lichaam zich aanpast en het hongergevoel tijdens de vastenperiode afneemt.

Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!