Na een lange periode van droogte kan een flinke regenbui plots een opvallend aardse geur verspreiden. Maar wat veroorzaakt die specifieke geur? Volgens wetenschappers ontstaat deze geur uit een combinatie van chemische stoffen, plantenoliën en bacteriën in de bodem. Er bestaat zelfs een naam voor: petrichor.
Waar komt petrichor vandaan?
De term petrichor werd bedacht door de Australische wetenschappers Richard Thomas en Isabel Joy Bear, die het fenomeen in 1964 voor het eerst wetenschappelijk beschreven. De naam is een samenstelling van twee Griekse woorden: petra, wat steen betekent, en ichor, het mythologische bloed van de goden.
Leestip: Dit zijn de regenachtigste vakantiebestemmingen in Europa
Dat de geur afkomstig was uit de bodem zelf, vermoedden wetenschappers al veel eerder. In 1891 was de scheikundige Thomas Lambe Phipson een van de eersten die een verklaring probeerde te geven. In een kort artikel schreef hij dat de geur waarschijnlijk verband hield met olieachtige stoffen uit organisch materiaal in de bodem.
Volgens Phipson namen de poriën in de grond die geurstoffen op om ze pas weer vrij te geven wanneer het begon te regenen. De geur zelf omschreef hij poëtisch als ‘de geur van duizenden bloemen’.
Geosmine is de chemische stof die de geur veroorzaakt
Maar hoe dicht zat Phipson met zijn theorie bij de waarheid? Verrassend dichtbij, zo blijkt. Wetenschappers weten intussen dat plantaardige oliën inderdaad een belangrijke rol spelen, maar dat de typische geur van petrichor vooral afkomstig is van geosmine: een organische verbinding die wordt geproduceerd door micro-organismen in de bodem.
De menselijke neus is opmerkelijk gevoelig voor geosmine: minder dan 1 ppb (één deeltje per miljard) volstaat al om de geur waar te nemen. Ter vergelijking: dat is ongeveer één druppel in vijftig badkuipen water.
Leestip: Wat is zure regen en wat doet het met de natuur en onze gezondheid?
Naast de geur ken je geosmine misschien ook van de smaak van rauwe rode biet. Geosmine is namelijk de stof die deze knolgroente haar typisch aardse smaak geeft.
Hoe regen de geur de lucht in brengt
Onder de grond raakt geosmine vermengd met een olieachtige vloeistof die planten tijdens droge periodes afscheiden. Deze vloeistof helpt de groei van wortels en het kiemen van zaden te vertragen.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Wanneer het na een warme dag begint te regenen, slaan de regendruppels stuk op de aarde. Daarbij ontstaan minuscule luchtbelletjes. Die belletjes komen omhoog, spatten uiteen en verspreiden zo microscopisch kleine stof- en vloeistofdeeltjes in de lucht, genaamd aerosolen. Zo wordt de aardse geur van geosmine door de lucht verspreid.
Om de lucht goed te ruiken mag het overigens niet té hard regenen. In dat geval krijgen de aerosolen geen kans om zich door de lucht te verspreiden.
Niet alleen mensen zijn dol op petrichor
Overigens zijn wij als mensen niet de enige soort die zo van petrichor houden. Uit een onderzoek uit 2020 dat werd gepubliceerd in het vakblad Nature Microbiology blijkt dat springstaarten – kleine insectachtige diertjes die in de bodem leven – sterk worden aangetrokken door de geur van geosmine.
Bodembacteriën van het geslacht Streptomyces produceren geosmine opzettelijk om deze diertjes te lokken. Vervolgens eten de springstaarten deze Streptomyces-bacteriën op. Dat klinkt tegenstrijdig; waarom zou je een diersoort lokken die je natuurlijke vijand is?
Leestip: Feromonen bij mensen: bestaan ze echt, of is het een mythe?
Daar zit een logische verklaring achter. Wanneer springstaarten de Streptomyces-kolonies opeten, worden de sporen niet verteerd. Deze sporen worden later uitgescheiden en kunnen uitgroeien tot nieuwe bacteriekolonies. Daarnaast blijven de sporen ook kleven aan het lichaam van springstaarten, waardoor ze zich ver over de bodem verspreiden.
Een eeuwenoud partnerschap onder onze voeten
Deze verspreidingsstrategie doet sterk denken aan hoe vogels zaden eten en later uitpoepen, of hoe insecten stuifmeel meenemen aan hun lichaam en zo van bloem naar bloem vervoeren.
De geur waar wij zo dol op zijn, is dus eigenlijk het resultaat van een natuurlijke samenwerking tussen bacteriën en bodemdieren.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Jim is editor voor National Geographic. Hij studeerde sociale geografie, en specialiseerde zich in duurzaamheid en groene steden. Schrijven is zijn passie; hij ziet in elk verhaal – hoe klein ook – een kans om de wereld beter te begrijpen. In zijn vrije tijd bezoekt hij graag concerten en filmhuizen, of gaat hij hardlopen.
