Vandaag schuift de maan voor de zon. Vanuit Nederland en België is een gedeeltelijke zonsverduistering zichtbaar. Wie zich in het pad van de totaliteit bevindt, onder meer op Groenland, in IJsland en Noord-Spanje, krijgt een heel ander schouwspel te zien. Alleen daar verdwijnt het felle zonsoppervlak volledig en worden verschijnselen als de corona en het diamantringeffect zichtbaar. Dit zijn vijf dingen waarop je tijdens die totaliteit kunt letten.
1. De corona: de zonneatmosfeer die normaal onzichtbaar blijft
Een totale zonsverduistering – waarbij de maan het heldere oppervlak van de zon volledig afdekt – is het enige moment waarop je zonder telescoop of coronagraaf de corona van de zon kunt zien. Deze ijle, extreem hete buitenste atmosfeer rondom de zon verschijnt als een zilverwitte lichtkrans rond de donkere maan. Normaal gesproken wordt de corona volledig overstraald door het veel fellere zonsoppervlak.
De vorm van de corona is niet altijd hetzelfde. Magnetische activiteit op de zon bepaalt hoe de lichtkrans zich uitstrekt, waardoor iedere totale zonsverduistering er net iets anders uitziet.
2. Het diamantringeffect: wanneer één laatste zonnestraal doorbreekt
In de laatste paar tellen vóór en de eerste momenten na de totaliteit treedt het zogeheten diamantringeffect op. Terwijl vrijwel de hele zon achter de maan schuilgaat, blijft aan één kant nog een fel stukje zonlicht zichtbaar.
Samen met de ijle corona vormt dat een beeld dat sterk doet denken aan een fonkelende diamant op een ring. Het verschijnsel duurt maar enkele seconden en kondigt het begin of einde van de totaliteit aan.
3. Baily’s beads: zonlicht dat door valleien op de maan schijnt
Het maanoppervlak is bezaaid met bergen, kraters en valleien. Vlak voor en na de totaliteit kan zonlicht nog door enkele van die laaggelegen delen van het maanlandschap schijnen, terwijl hogere delen het licht al blokkeren.
Wil je niets missen? Volg National Geographic op Google Discover en voeg National Geographic toe als voorkeursbron om onze verhalen vaker te zien in je Google-feed!
Daardoor ontstaat langs de rand van de maan een korte ketting van felle lichtpuntjes. Deze zogeheten Baily’s beads, of het parelkettingeffect, danken hun naam aan de Britse sterrenkundige Francis Baily, die het verschijnsel in de negentiende eeuw uitvoerig beschreef. De afzonderlijke ‘parels’ zijn maar kort zichtbaar. Daarna verdwijnt ook het laatste directe zonlicht en begint de totaliteit.
4. Protuberansen: reusachtige roze lussen langs de zon
Tijdens de totaliteit kunnen langs de donkere rand van de maan soms felroze of roodachtige structuren zichtbaar worden. Dat zijn protuberansen: enorme lussen en slierten van heet plasma die door het magnetische veld van de zon boven het zonsoppervlak worden gehouden.
Protuberansen kunnen vele tienduizenden tot zelfs honderdduizenden kilometers boven het zonsoppervlak uitsteken. Tijdens een totale eclips steken ze soms scherp af tegen de donkere hemel – vooral vlak nadat de fotosfeer volledig achter de maan is verdwenen of vlak voordat die weer tevoorschijn komt.
5. Waarom midden op de dag ineens sterren en planeten verschijnen
Een totale zonsverduistering maakt niet alleen de corona zichtbaar. Wanneer de hemel tijdens de totaliteit sterk verduistert, kunnen ook heldere planeten en sterren tevoorschijn komen – midden op de dag. Welke hemellichamen zichtbaar zijn, verschilt per eclips en hangt onder meer af van hun positie ten opzichte van de zon en de helderheid van de hemel.
Let op: kijk nooit rechtstreeks naar de zon zonder een goedgekeurde eclipsbril of geschikt zonnefilter.
Wie vandaag in Nederland of België kijkt, ziet een gedeeltelijke zonsverduistering en moet gedurende de hele eclips een goedgekeurde eclipsbril gebruiken. In het pad van de totaliteit is het schouwspel veel uitgebreider: alleen daar wordt het korte moment waarop de zon volledig verdwijnt zichtbaar, met de corona, protuberansen en andere verschijnselen die hierboven zijn beschreven.
Meer ontdekken? Krijg onbeperkt toegang tot National Geographic Premium en steun onze missie. Word vandaag nog lid!
Kevin is als Managing Editor Digital verantwoordelijk voor de digitale kanalen van National Geographic. In zijn vrije tijd reist hij het liefst naar bestemmingen die de meeste toeristen doorgaans mijden, zoals Transnistrië, Mongolië of Iran. Daarnaast gaat hij graag op pad met zijn camera en probeert hij nieuwe sporten uit.
